Khi trẻ có dấu hiệu ốm ở lớp mầm non, cô thường làm theo một trình tự: đo nhiệt độ và quan sát, cho trẻ nghỉ ở chỗ yên tĩnh có người lớn trông, tách khỏi các bạn nếu nghi bệnh lây, báo ba mẹ, ghi vào sổ, và gọi cấp cứu nếu có dấu hiệu nguy hiểm. Thuốc chỉ được cho trẻ dùng khi ba mẹ đã gửi kèm thông tin rõ ràng theo quy định của trường. Còn một số trường hợp, như sốt, nôn, tiêu chảy hay bệnh truyền nhiễm, con nên ở nhà cho tới khi khoẻ hẳn.
Ở trường bán trú, trẻ dành phần lớn thời gian ban ngày ở lớp, nên chuyện con ốm giữa buổi là điều gia đình nào cũng gặp. Quy trình của trường ở đây phục vụ hai mục đích cùng lúc: chăm sóc tốt đứa trẻ đang ốm, và bảo vệ những đứa trẻ khác trong lớp. Bài này giải thích từng bước, khung quy định về y tế trường học, cách gửi thuốc để không nhầm lẫn và những dấu hiệu ba mẹ nên giữ con ở nhà.
Trình tự khi một bé có dấu hiệu ốm giữa buổi
Cô thường nhận ra trẻ ốm qua những thay đổi nhỏ: bé ít chơi, bỏ ăn, nằm gục, má đỏ, sờ thấy nóng, khóc khác thường, nôn hay đi ngoài phân lỏng. Từ đó, một trình tự hay gặp ở trường mầm non như sau:
- Cô đo nhiệt độ bằng nhiệt kế, không chỉ sờ trán, và ghi lại con số cùng giờ đo.
- Cô cho bé nghỉ ở chỗ yên tĩnh trong lớp hoặc ở phòng y tế, luôn có người lớn ở bên, không để bé nằm một mình.
- Nếu nghi bệnh có thể lây, như nôn, tiêu chảy, phát ban, bé được tách khỏi các bạn và đồ chơi bé đã dùng được để riêng ra để lau rửa.
- Cô hoặc nhân viên y tế báo ba mẹ, nói rõ triệu chứng, nhiệt độ, giờ bắt đầu và tình trạng hiện tại, rồi cùng thống nhất ba mẹ sẽ đến đón hay trường theo dõi thêm.
- Nếu có dấu hiệu nguy hiểm, trường gọi cấp cứu trước rồi mới báo ba mẹ.
- Mọi việc được ghi vào sổ theo dõi sức khoẻ của lớp, để đối chiếu nếu nhiều trẻ cùng có triệu chứng giống nhau.
Bước cuối có ý nghĩa với cả lớp. Khi trong vài ngày có ba bé cùng tiêu chảy, hay hai bé cùng nổi ban ở tay, đó có thể là dấu hiệu một đợt bệnh lây trong lớp. Sổ ghi giúp trường nhận ra sớm, vệ sinh lớp kỹ hơn, báo cho các gia đình khác và báo cơ quan y tế khi cần.
Khung quy định về y tế trong trường mầm non
Công tác y tế trong trường học ở Việt Nam được quy định trong Thông tư liên tịch 13/2016/TTLT-BYT-BGDĐT của Bộ Y tế và Bộ Giáo dục và Đào tạo. Đại ý, văn bản này đặt ra các yêu cầu về nhân viên làm công tác y tế trường học, phòng y tế hoặc góc y tế, tủ thuốc và dụng cụ sơ cứu, việc theo dõi và quản lý sức khoẻ trẻ, phòng chống dịch bệnh và phối hợp với cơ sở y tế địa phương. Điều lệ Trường mầm non và Thông tư 45/2021/TT-BGDĐT về trường học an toàn cũng nhắc đến trách nhiệm chăm sóc sức khoẻ và phòng chống dịch bệnh.
Điều ba mẹ nên nhớ là trường mầm non không phải phòng khám. Nhân viên y tế trường học làm công việc sơ cứu, theo dõi, phát hiện sớm và chuyển trẻ đi khám khi cần, chứ không chẩn đoán hay điều trị bệnh. Khi cô nói “con có vẻ không khoẻ, ba mẹ nên đón con về và đưa đi khám”, đó không phải là trường muốn đẩy trách nhiệm, mà là đúng vai trò của trường.
Mỗi trường cụ thể hoá các quy định chung thành nội quy riêng: thân nhiệt bao nhiêu thì báo ba mẹ đón, trường có cho trẻ dùng thuốc không và cần giấy tờ gì, trẻ nghỉ bệnh truyền nhiễm bao lâu mới được đi học lại. Ba mẹ nên đọc kỹ phần này khi nhập học và hỏi lại những chỗ chưa rõ, vì đây là phần gây hiểu lầm nhiều nhất giữa gia đình và nhà trường.
Dấu hiệu nào thì đón về, dấu hiệu nào thì gọi cấp cứu
Bảng dưới tổng hợp theo các hướng dẫn nhi khoa phổ biến. Đây không phải là công cụ chẩn đoán; khi không chắc, hãy đưa trẻ đi khám:
| Mức độ | Dấu hiệu thường gặp | Trường làm gì |
|---|---|---|
| Theo dõi ở lớp | Sổ mũi nhẹ, ho ít, bé vẫn chơi và ăn được | Cho bé nghỉ khi cần, uống nước, báo ba mẹ cuối ngày |
| Báo ba mẹ đón về | Sốt, nôn, tiêu chảy, phát ban chưa rõ nguyên nhân, đau tai, mắt đỏ có ghèn, bé lừ đừ không tham gia được hoạt động | Cho bé nghỉ riêng có người trông, báo ba mẹ đến đón và khuyên đưa đi khám |
| Gọi cấp cứu ngay | Khó thở, thở rít, tím tái; co giật; lơ mơ, khó đánh thức; nôn ra máu hay đi ngoài ra máu; ban xuất huyết không mất khi ấn; sưng môi mặt kèm khó thở | Gọi cấp cứu trước, sơ cứu theo hướng dẫn, báo ba mẹ song song |
Ngưỡng “sốt” để trường báo ba mẹ đón thường được quy định trong nội quy, nhiều nơi lấy khoảng 38 độ C trở lên. Cách đo cũng ảnh hưởng con số: nhiệt độ đo ở nách thường thấp hơn đo ở tai hay hậu môn. Điều quan trọng hơn con số là tình trạng chung của trẻ: một bé sốt nhẹ mà vẫn chơi khác một bé sốt nhẹ mà nằm lả.
Gửi thuốc lên lớp: làm sao để không nhầm
Chỉ gửi khi thật cần. Nếu thuốc chia ngày hai lần, ba mẹ có thể cho con uống buổi sáng trước khi đến lớp và buổi tối ở nhà. Gửi thuốc lên lớp chỉ khi bắt buộc phải uống vào giờ con ở trường.
Giữ thuốc trong hộp, lọ gốc. Hộp có nhãn ghi tên thuốc giúp cô đối chiếu. Thuốc bóc ra để trong túi nilon, trong giấy gói không có nhãn rất dễ nhầm giữa các bé.
Ghi phiếu gửi thuốc rõ ràng. Tên bé, tên thuốc, liều, giờ uống, uống trước hay sau ăn, uống tới ngày nào, kèm chữ ký của ba mẹ. Nhiều trường có mẫu phiếu riêng; nếu có đơn thuốc của bác sĩ, gửi kèm bản chụp.
Giao tận tay cô, không bỏ trong balo. Thuốc để trong balo có thể bị các bé khác lấy ra. Cô cất thuốc ở chỗ trẻ không với tới.
Báo lại khi có thay đổi. Nếu bác sĩ đổi liều hay ngừng thuốc, ba mẹ báo cô bằng văn bản qua kênh chính thức. Cô chỉ làm theo hướng dẫn mới nhất được ghi lại.
Cô ghi lại mỗi lần cho uống. Giờ uống, liều thực tế, người cho uống. Ba mẹ có thể hỏi xem bản ghi này khi đón con.
Khi nào nên cho con ở nhà
Cho con nghỉ học khi ốm không chỉ là để con mau khoẻ, mà còn để các bạn trong lớp không bị lây. Trẻ mầm non chơi gần nhau, dùng chung đồ chơi, chưa che miệng khi ho, nên bệnh lây trong lớp rất nhanh. Một số trường hợp thường được các trường và hướng dẫn nhi khoa khuyên giữ con ở nhà: con sốt, và nhiều nơi đề nghị con hết sốt khoảng hai mươi bốn giờ mà không cần thuốc hạ sốt mới đi học lại; con nôn hay tiêu chảy; con mắc bệnh truyền nhiễm đã được bác sĩ chẩn đoán; con quá mệt, không tham gia được nhịp sinh hoạt của lớp.
Với bệnh tay chân miệng, một bệnh hay gặp ở trẻ dưới năm tuổi ở TP.HCM và các tỉnh phía Nam, ngành y tế khuyến cáo trẻ bệnh nghỉ học, cách ly tại nhà một thời gian. Mốc thường được nêu là khoảng mười ngày kể từ khi khởi bệnh và đến khi các vết loét, phỏng nước đã lành, nhưng ba mẹ nên làm theo đúng hướng dẫn của bác sĩ điều trị. Với thuỷ đậu, trẻ thường được đi học lại khi tất cả các nốt đã đóng vảy khô. Với cúm hay các bệnh hô hấp, trẻ nên ở nhà cho tới khi hết sốt và đủ sức.
Ba mẹ cũng nên báo cho trường khi con được chẩn đoán một bệnh truyền nhiễm, kể cả khi con đang nghỉ ở nhà. Trường cần biết để theo dõi các bé khác, vệ sinh lớp và báo cho các gia đình trong lớp mà không nêu tên con. Đây là việc nhỏ nhưng giúp cả lớp tránh được một đợt bệnh lan rộng.
Lớp học phòng lây bệnh mỗi ngày như thế nào
Không trường nào ngăn được hết bệnh lây ở tuổi mầm non, vì hệ miễn dịch của trẻ đang làm quen với rất nhiều loại vi rút mới, nhất là trong năm đầu đi học. Nhưng một lớp làm tốt giảm được tốc độ lây bằng những việc lặp lại hằng ngày. Mỗi bé có khăn mặt, cốc uống nước riêng, được đánh dấu bằng hình chứ không dùng chung. Đồ chơi trẻ hay cho vào miệng được rửa thường xuyên, mặt bàn ăn được lau trước và sau bữa. Phòng được mở cửa cho thông gió vào những lúc thích hợp, không đóng kín bật máy lạnh suốt ngày.
Khi có trẻ nôn hay tiêu chảy ở lớp, chỗ bẩn được dọn ngay bằng dụng cụ riêng, người dọn đeo găng, khu vực đó được lau khử khuẩn trước khi cho trẻ khác chơi lại. Trong mùa có dịch như tay chân miệng, nhiều trường tăng lau đồ chơi, tay nắm cửa, lan can cầu thang, và cô để ý hơn khi đón trẻ buổi sáng, nhìn nhanh lòng bàn tay, miệng của bé. Những việc này ba mẹ ít khi thấy, nhưng có thể hỏi cô vào đầu mùa dịch để biết lớp đang làm gì.
Những ngày con vừa khỏi ốm quay lại lớp
Ngày đầu đi học lại sau ốm, con thường còn mệt, ăn ít hơn, dễ cáu, có khi bám ba mẹ hơn thường lệ. Ba mẹ nên báo cô biết con vừa khỏi bệnh gì, còn đang uống thuốc gì, ăn uống ra sao, để cô điều chỉnh: cho con nghỉ sớm hơn trong giờ chơi vận động, để ý chuyện ăn uống, cho con uống nước nhiều hơn.
Nếu con nghỉ dài, con có thể cần vài ngày để quen lại nhịp lớp, như một lần làm quen nhỏ. Cô thường đón con bằng một việc quen thuộc con thích, gọi con vào nhóm bạn thân, để con thấy lớp vẫn là chỗ của mình.
Một số trường đề nghị giấy xác nhận của bác sĩ khi trẻ đi học lại sau bệnh truyền nhiễm. Ba mẹ nên hỏi trước khi con nghỉ để chuẩn bị, tránh cảnh đưa con đến cổng rồi phải quay về. Và nếu con thật sự chưa khoẻ, giữ con ở nhà thêm một ngày thường tốt hơn cho cả con lẫn các bạn.
Câu hỏi thường gặp
Sáng con hơi sốt, cho uống hạ sốt rồi đưa đi học có được không?
Không nên. Thuốc hạ sốt che đi triệu chứng trong vài giờ nhưng con vẫn đang ốm, có thể lây cho bạn, và sốt quay lại khi thuốc hết tác dụng giữa buổi học. Cô cũng mất thông tin quan trọng để theo dõi con. Nếu con sốt, tốt nhất cho con nghỉ và đưa đi khám khi cần.
Trường gọi đón con về vì sốt nhưng ba mẹ không thể đến ngay thì sao?
Hãy báo cô thời gian dự kiến và nhờ người khác trong danh sách người đón đến sớm hơn nếu có thể. Trong lúc chờ, cô cho con nghỉ ở chỗ yên tĩnh có người trông, theo dõi nhiệt độ và gọi cấp cứu nếu có dấu hiệu nguy hiểm. Danh sách người đón nên có người ở gần trường.
Cô có được cho con uống thuốc mà không có phiếu gửi thuốc không?
Thường là không. Phiếu gửi thuốc là cách để cô biết chắc thuốc gì, liều bao nhiêu, ba mẹ đồng ý. Cho trẻ uống thuốc theo lời dặn miệng dễ nhầm liều, nhầm giờ, nhầm trẻ. Hầu hết các trường đều có quy định chặt về việc này để bảo vệ trẻ.
Con bị tay chân miệng nhẹ, hết sốt rồi có đi học lại được không?
Hết sốt chưa có nghĩa là hết khả năng lây. Ngành y tế khuyến cáo trẻ mắc tay chân miệng nghỉ học và cách ly tại nhà một thời gian, mốc thường nêu là khoảng mười ngày kể từ khi khởi bệnh. Ba mẹ nên hỏi bác sĩ điều trị và làm theo quy định của trường.
Có cần báo cho trường biết khi con nghỉ ở nhà vì ốm không?
Nên báo, và nói rõ con bị bệnh gì nếu đã có chẩn đoán. Trường cần biết để theo dõi các bé khác có triệu chứng giống không, vệ sinh lớp kỹ hơn và thông báo cho các gia đình khi cần. Thông báo chung sẽ không nêu tên con.
Ba mẹ nên khai những gì về sức khoẻ của con khi nhập học?
Các bệnh mạn tính như hen, dị ứng thức ăn hay thuốc, tiền sử co giật do sốt, các thuốc con đang dùng lâu dài, lịch tiêm chủng và tên bác sĩ hay theo dõi con nếu có. Khi có thay đổi trong năm, cập nhật lại cho trường bằng văn bản.