Để trẻ chơi an toàn ở trường mầm non, cô kiểm tra đồ chơi và thiết bị theo hai nhịp: hằng ngày nhặt vật nhỏ, đồ chơi hỏng, cạnh sắc, ốc lỏng; định kỳ rà lại cả kho đồ chơi và thiết bị sân, nhất là mặt sân dưới thiết bị leo trèo. Ở lớp có trẻ dưới ba tuổi, nguyên tắc chặt nhất là không có vật nào đủ nhỏ để lọt vào miệng và kẹt ở cổ họng.
Đồ chơi trong lớp mầm non được trẻ cầm, cắn, ném, giẫm và chia sẻ suốt nhiều tháng, nên chúng hỏng nhanh hơn đồ chơi ở nhà. Một chiếc xe gỗ rơi bánh, một con búp bê bung mắt, một bộ xếp hình thiếu nắp ốc, đều có thể biến từ đồ chơi thành nguy cơ trong một buổi sáng. Bài này giải thích những nguy cơ hay gặp nhất trong đồ chơi và thiết bị sân, cơ chế gây hại của từng loại, cách một lớp tổ chức việc kiểm tra và những điều ba mẹ nên biết trước khi gửi đồ chơi từ nhà lên lớp.
Vật nhỏ và nguy cơ hóc: vì sao lớp nhà trẻ khắt khe nhất
Trẻ dưới ba tuổi khám phá thế giới bằng miệng. Đường thở của trẻ ở tuổi này nhỏ, phản xạ ho chưa mạnh, răng hàm chưa đủ để nghiền, nên một vật tròn và trơn rất dễ kẹt lại ở họng hoặc khí quản. Đây là lý do các tiêu chuẩn an toàn đồ chơi quốc tế, như bộ tiêu chuẩn EN 71 của châu Âu, cấm chi tiết nhỏ trên đồ chơi dành cho trẻ dưới 36 tháng, và kiểm tra bằng một ống thử có đường kính chỉ hơn ba xăng-ti-mét: vật nào lọt hẳn vào ống được coi là quá nhỏ cho lứa tuổi này.
Ở Việt Nam, đồ chơi trẻ em lưu hành trên thị trường phải đáp ứng Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn đồ chơi trẻ em QCVN 3:2019/BKHCN. Quy chuẩn đảm bảo phần nào chất lượng của món đồ khi mới mua, nhưng không thể đảm bảo một món đồ sau nửa năm bị cắn, bị đập vẫn còn nguyên vẹn. Vì vậy ở lớp nhà trẻ, cô không chỉ chọn đồ chơi đúng tuổi lúc mua, mà còn kiểm tra xem đồ chơi có rơi ra mảnh nhỏ theo thời gian không.
Những vật nhỏ hay gặp nhất trong lớp không phải lúc nào cũng là đồ chơi: hạt cườm từ một chiếc vòng tay, nắp bút, đồng xu, viên bi, nút áo, mảnh sáp màu gãy, cục tẩy, nắp chai. Lớp có cả trẻ lớn lẫn trẻ nhỏ học chung càng phải để ý, vì đồ chơi hợp với bé năm tuổi có thể nguy hiểm với em hai tuổi đi lẫn vào góc chơi.
Những nguy cơ trong đồ chơi và cơ chế gây hại
Mỗi loại nguy cơ có một cơ chế riêng, và hiểu cơ chế giúp người lớn biết kiểm tra cái gì:
| Nguy cơ | Vì sao nguy hiểm | Cô kiểm tra gì |
|---|---|---|
| Chi tiết nhỏ, mảnh vỡ | Kẹt ở họng hoặc đường thở, chặn luồng khí | Đồ chơi rơi bánh, bung mắt, nứt vỡ; vật lạ dưới gầm kệ, trong thảm |
| Pin cúc áo | Khi nuốt có thể kẹt ở thực quản và dòng điện của pin tạo ra chất kiềm ăn mòn tại chỗ, gây bỏng trong thời gian ngắn, có khi chỉ trong vài giờ | Nắp pin của đồ chơi phát nhạc có vặn vít chắc không; pin cũ có được cất kín không |
| Nam châm nhỏ, mạnh | Nuốt từ hai viên trở lên, chúng hút nhau xuyên qua thành ruột, gây thủng | Đồ chơi xếp hình nam châm có viên nào rời ra không |
| Dây, sợi dài | Quấn quanh cổ khi chơi hoặc khi ngủ | Dây kéo của đồ chơi, dây treo trang trí, dây rèm trong tầm tay |
| Cạnh sắc, đầu nhọn, dằm gỗ | Gây đứt tay, đâm vào mắt | Đồ nhựa vỡ có cạnh sắc, đồ gỗ bị nứt dăm, que gỗ bị gãy |
| Đồ chơi phồng lên khi gặp nước | Nếu nuốt có thể nở to trong ruột | Không dùng hạt nở nước trong lớp có trẻ nhỏ |
Pin cúc áo và nam châm là hai nguy cơ mà nhiều phụ huynh không ngờ tới, vì vật trông vô hại và trẻ nuốt vào có khi không ho, không khóc. Các trung tâm chống độc và hội nhi khoa ở nhiều nước đã nhiều lần cảnh báo về hai loại này. Khi nghi trẻ đã nuốt pin cúc áo hoặc nam châm, việc cần làm là đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay, không chờ triệu chứng, không cố móc họng hay cho nôn.
Lịch kiểm tra đồ chơi trong lớp
Không cần một quy trình phức tạp. Một lớp làm tốt thường giữ nhịp như sau:
- Đầu ngày, trước khi trẻ đến: đi một vòng lớp, nhìn sàn, gầm kệ, thảm; nhặt vật nhỏ, cất đồ chơi hỏng vào một hộp riêng để sửa hoặc bỏ.
- Cuối mỗi giờ chơi: khi trẻ dọn đồ chơi, cô để ý món nào thiếu mảnh, món nào đã nứt.
- Hằng tuần: rửa hoặc lau đồ chơi trẻ hay cho vào miệng, nhất là ở lớp nhà trẻ; khi rửa, kiểm tra luôn ốc vít, nắp pin, đường may của thú bông.
- Mỗi khi đưa đồ chơi mới vào lớp: xem khuyến cáo độ tuổi, thử kéo các chi tiết gắn kết, xem có pin hoặc nam châm rời ra được không.
- Định kỳ theo học kỳ: rà cả kho đồ chơi, loại bỏ những món không còn an toàn dù trẻ vẫn thích.
Bước khó nhất về mặt cảm xúc là bước cuối. Có những món đồ chơi cả lớp yêu quý, đã sờn cũ, có vết nứt nhỏ. Cô thường giải thích với trẻ rằng món đồ đã “bị đau” và cần nghỉ, rồi để trẻ cùng chọn một món thay thế. Với trẻ, đó cũng là một bài học nhẹ về việc chăm sóc đồ vật.
Thiết bị sân chơi: mặt sân quan trọng hơn bản thân thiết bị
Ngã là loại chấn thương hay gặp nhất ở sân chơi, và mức nặng nhẹ của một cú ngã phụ thuộc nhiều vào hai thứ: rơi từ độ cao bao nhiêu và rơi xuống bề mặt gì. Một cầu trượt thấp đặt trên nền gạch có thể gây chấn thương đầu nặng hơn một khung leo cao hơn đặt trên lớp đỡ ngã đủ dày. Vì vậy khi nhìn một sân chơi, ba mẹ nên nhìn xuống chân thiết bị trước khi nhìn lên thiết bị.
Các vật liệu đỡ ngã hay dùng là cát sạch, mùn gỗ, cao su rời hoặc thảm cao su đổ liền. Mỗi loại cần được giữ đủ độ dày và đủ rộng ra xung quanh thiết bị, vì trẻ thường ngã ra ngoài chứ không ngã thẳng xuống. Cát và mùn gỗ bị trẻ đá dạt đi sau vài tuần, chỗ chân cầu trượt và dưới xích đu hay lõm xuống, nên cần được cào bù thường xuyên. Thảm cao su thì cần kiểm tra chỗ bong, chỗ rách, chỗ đọng nước.
Ngoài mặt sân, cô kiểm tra thiết bị theo những điểm quen thuộc: ốc vít có lòi ra hay lỏng không, gỗ có mục, sắt có gỉ thủng không, có khe hở nào vừa để kẹt ngón tay hay đầu trẻ không, sàn và bậc có trơn sau mưa không. Ở TP.HCM, một điểm nữa là nhiệt độ: cầu trượt kim loại hay nhựa sẫm màu phơi nắng trưa có thể nóng đến mức làm bỏng da trẻ. Cô đặt tay lên bề mặt trước khi cho trẻ chơi, và tránh cho trẻ chơi thiết bị phơi nắng vào giữa trưa.
Trang phục và thói quen khi chơi thiết bị
Không dây rút ở cổ áo, mũ. Dây rút áo khoác, dây mũ có thể mắc vào khe hở của cầu trượt khi trẻ trượt xuống, gây siết cổ. Nhiều nước đã có khuyến cáo bỏ dây rút ở cổ áo trẻ em vì lý do này.
Không quàng khăn, đeo vòng cổ, dây đeo bình nước khi leo trèo. Những thứ quấn quanh cổ đều có thể vướng vào thiết bị. Ở lớp, cô cho trẻ tháo ra trước giờ ra sân.
Không đội mũ bảo hiểm khi chơi thiết bị. Mũ bảo hiểm xe đạp có thể kẹt trong khe hở của khung leo, quai mũ khi đó thành dây siết. Mũ để dành cho lúc đi xe.
Giày có quai hậu, đế bám. Dép lê và giày trơn dễ tuột khi leo bậc thang. Đồ cho giờ ra sân nên gọn, không thùng thình quá mức.
Một chiều trên cầu trượt, một bé một lượt. Trẻ trượt xuống bằng chân trước, ngồi; không trèo ngược, không trượt chồng lên nhau. Cô nhắc bằng một câu ngắn, giống nhau mỗi ngày, để trẻ thuộc.
Đồ dùng học tập và đồ thủ công cũng là đồ chơi
Khi nghĩ về an toàn đồ chơi, người ta thường quên những món trẻ dùng mỗi ngày trong giờ tạo hình: kéo, keo dán, bút, sáp màu, đất nặn, hạt, cúc áo, giấy màu. Kéo cho trẻ mầm non nên là loại mũi tròn, lưỡi vừa tay, và cô dạy cách cầm mũi kéo hướng xuống khi đi lại, đưa kéo cho bạn bằng phần cán. Keo dán nên là loại dành cho trẻ em, không dùng keo nến nóng hay keo dán sắt gần trẻ.
Vật liệu thủ công nhỏ như hạt đậu, cúc áo, hạt cườm là nguồn hóc dị vật hay bị bỏ sót, vì chúng được đưa vào lớp với mục đích học, không phải để chơi. Ở lớp có trẻ dưới ba tuổi, cô thay bằng vật lớn hơn như nắp chai to, khối gỗ, lõi giấy. Ở lớp lớn, khi dùng vật liệu nhỏ, cô cho trẻ làm theo nhóm nhỏ ở bàn có người lớn ngồi cùng, và đếm lại vật liệu khi thu. Đất nặn và sáp màu nên có nguồn gốc rõ ràng, ghi phù hợp cho trẻ em, vì trẻ hay lỡ tay đưa lên miệng.
Khi ba mẹ muốn gửi đồ chơi từ nhà lên lớp
Nhiều bé thích mang một món đồ chơi từ nhà đến trường, nhất là giai đoạn mới đi học. Món đồ quen giúp bé yên lòng. Nhưng đồ chơi từ nhà chưa qua kiểm tra của lớp, lại có thể bị bạn nhỏ hơn mượn và cho vào miệng. Vì vậy nhiều trường có quy định về đồ chơi mang theo: chỉ một món, không có chi tiết nhỏ, không pin, không nam châm, không có giá trị lớn để tránh mất mát và tranh chấp.
Trước khi gửi đồ lên lớp, ba mẹ có thể tự làm vài phép thử: kéo thử mắt, mũi, nút áo của thú bông; xem nắp pin có vặn vít không; lắc xem có gì kêu lạch cạch bên trong; xem có chi tiết nào nhỏ hơn lõi cuộn giấy vệ sinh. Phép thử lõi cuộn giấy không phải là tiêu chuẩn chính thức, nhưng là cách nhanh và khá an toàn để loại những vật có thể quá nhỏ với trẻ dưới ba tuổi.
Nếu bé cần một món đồ làm bạn khi ngủ trưa, một chiếc gối nhỏ hay khăn mềm không có dây, không có hạt trang trí thường hợp hơn một món đồ chơi nhiều chi tiết. Và khi cô từ chối một món đồ vì lý do an toàn, đó không phải là cô khó tính mà là cô đang nghĩ cho cả những em bé khác cùng phòng.
Câu hỏi thường gặp
Đồ chơi có dán nhãn đạt quy chuẩn là đủ an toàn cho lớp nhà trẻ chưa?
Đạt quy chuẩn khi mua là điều kiện cần. Điều kiện đủ là đồ chơi phù hợp độ tuổi của lớp và vẫn còn nguyên vẹn sau thời gian sử dụng. Một món đạt chuẩn cho trẻ trên ba tuổi vẫn có thể nguy hiểm với trẻ hai tuổi, và món nào cũng có thể vỡ ra mảnh nhỏ sau nhiều tháng bị cắn và ném.
Nghi con đã nuốt một vật nhỏ ở lớp nhưng con vẫn chơi bình thường thì sao?
Hãy báo cô và đưa bé đi khám để bác sĩ đánh giá, nhất là nếu vật đó có thể là pin cúc áo hoặc nam châm. Hai loại này có thể gây tổn thương bên trong mà lúc đầu trẻ không có dấu hiệu gì rõ. Không tự gây nôn, không cố móc họng.
Sân trường lát gạch, không có lớp đỡ ngã thì có nên cho con chơi thiết bị không?
Nên trao đổi với nhà trường về chuyện này. Thiết bị leo trèo đặt trên nền cứng làm tăng nguy cơ chấn thương khi trẻ ngã. Trường có thể bổ sung thảm hoặc vật liệu đỡ ngã, hoặc giới hạn độ cao trẻ được chơi trong lúc chờ cải tạo.
Đồ chơi bằng gỗ có an toàn hơn đồ chơi bằng nhựa không?
Không có chất liệu nào tự nó an toàn hơn. Gỗ có thể nứt dằm, sơn có thể bong; nhựa có thể vỡ ra cạnh sắc. Điều quan trọng là thiết kế phù hợp độ tuổi, không có chi tiết nhỏ với trẻ dưới ba tuổi, và tình trạng thực tế của món đồ sau khi dùng một thời gian.
Có nên cho trẻ mầm non chơi đồ xếp hình nam châm ở lớp không?
Đồ xếp hình nam châm loại khối lớn, nam châm được bọc kín trong khung chắc, có thể dùng cho trẻ lớn hơn dưới sự giám sát. Cô cần kiểm tra thường xuyên xem có khối nào nứt để lộ viên nam châm nhỏ không. Loại viên nam châm rời, nhỏ thì không phù hợp với lớp mầm non.
Trẻ đã quen chơi một món đồ cũ bị nứt, bỏ đi có làm con buồn không?
Con có thể buồn một chút, và đó là cảm xúc bình thường. Cô hoặc ba mẹ có thể giải thích với con rằng món đồ đã hỏng và có thể làm con đau, rồi cùng con chọn một món khác để thay. Cảm xúc buồn qua nhanh, còn một mảnh nhựa sắc thì không đáng để giữ lại.