Vòng tròn buổi sáng ở lớp mầm non: trẻ làm gì khi cả lớp ngồi lại với nhau

Vòng tròn buổi sáng là khoảng mười đến hai mươi phút, thường vào khoảng 8 giờ 30, khi cả lớp ngồi thành vòng trên thảm cùng cô. Trẻ chào nhau, xem hôm nay ai đến ai vắng, nhìn ra trời nắng hay mưa, kể một chuyện nhỏ, hát chung, rồi nghe cô giới thiệu việc của ngày. Mục đích chính không phải dạy một bài học, mà là biến hai mươi đứa trẻ đến lớp rải rác suốt một giờ thành một nhóm trước khi bắt đầu việc chính.

Nhiều phụ huynh lần đầu nghe con kể "hôm nay con được nói ở vòng tròn" mà không rõ đó là gì. Bài này kể lại một buổi vòng tròn như người ngồi ngay mép thảm nhìn vào, rồi giải thích từng phần của nó, nó dài bao lâu theo tuổi, và cô làm gì khi có bé không chịu ngồi.

Một buổi vòng tròn, kể từ mép thảm

Tám giờ hai mươi lăm. Cô ngồi xuống thảm và bắt đầu hát nhỏ một bài quen. Không ai bảo, các bé đang chơi ở góc lần lượt bỏ khối gỗ xuống, có bé chạy tới, có bé đi chầm chậm, có bé ôm theo con búp bê. Bài hát chính là tín hiệu: đến giờ ngồi lại với nhau. Vòng tròn hình thành dần, méo mó lúc đầu, rồi tròn hơn khi cô nhích ra cho bạn vào.

Cô chào cả lớp, rồi cả lớp chào nhau bằng cách gọi tên từng bạn trong một bài hát. Đến tên ai, bạn đó vẫy tay. Có một chỗ trống: bạn ngồi cạnh cửa sổ hôm nay chưa đến. Cô hỏi "bạn đâu rồi nhỉ", một bé nói bạn bị ốm, một bé khác nói bạn đi chơi. Cô gật đầu: "Mình mong bạn mau khoẻ".

Một bé giơ tay kể tối qua nhà bé mất điện. Ba bạn khác lập tức kể nhà mình cũng mất điện, dù thật ra không phải. Cô cười, để mỗi bé nói một câu, rồi nhẹ nhàng đưa cả lớp sang chuyện chính: "Hôm qua mình gieo hạt đậu vào cốc. Sáng nay các con đoán xem hạt đậu thế nào rồi?" Hai mươi cái cổ cùng ngoái về phía bậu cửa sổ. Thế là vòng tròn đã làm xong việc của nó: cả lớp cùng nhìn về một hướng.

Vì sao ngồi thành vòng tròn mà không phải thành hàng

Ai cũng nhìn thấy mặt nhau. Ngồi hàng ngang thì bé hàng sau chỉ thấy lưng bạn trước. Ngồi vòng tròn, mỗi bé thấy được người đang nói, thấy bạn cười, bạn ngáp. Trẻ nhỏ học cách trò chuyện bằng việc nhìn nét mặt người khác, nên được nhìn thấy nhau là điều kiện đầu tiên.

Không có hàng đầu, không có hàng cuối. Vòng tròn không chia ai ngồi gần cô hơn ai. Bé nhút nhát không bị đẩy ra sau, bé hiếu động không chiếm chỗ trước mặt. Cô cũng ngồi cùng mặt thảm, ngang tầm mắt trẻ, chứ không đứng trên cao nhìn xuống.

Dễ chuyền lượt. Một quả bóng nhỏ hay một chiếc lá được chuyền quanh vòng, ai cầm thì người đó nói. Vòng tròn khiến lượt nói đi theo một đường rõ ràng, trẻ đoán được bao giờ tới mình và tập chờ.

Có ranh giới nhìn thấy được. Mép thảm, vòng người ngồi tạo thành một khoảng không gian chung. Trẻ nhỏ cần những ranh giới cụ thể như vậy để hiểu "bây giờ là lúc mình ở cùng nhau", điều mà một lời nhắc suông khó làm được.

Những việc thường có trong mười lăm phút

Không phải buổi vòng tròn nào cũng có đủ các phần dưới đây. Cô chọn tuỳ ngày, tuỳ tâm trạng của lớp, nhưng thứ tự thường khá ổn định để trẻ quen.

• Tín hiệu mở đầu: một bài hát, tiếng chuông nhỏ, hay một câu đồng dao quen, báo cho trẻ đã đến giờ ngồi lại.
• Chào nhau: gọi tên từng bạn, vẫy tay, đập tay với người bên cạnh. Việc này giúp mỗi bé biết mình được nhìn thấy.
• Ai đến, ai vắng: cả lớp nhận ra chỗ trống và nói một câu về bạn vắng mặt, tập quan tâm tới người không có ở đây.
• Hôm nay trời thế nào: nhìn ra cửa sổ, nói trời nắng, mây hay mưa, rồi liên hệ với việc trong ngày, ví dụ trời mưa thì giờ sân ở hành lang.
• Một chuyện để kể: vài bé kể chuyện của mình, mỗi bé một câu, các bạn nghe.
• Giới thiệu việc trong ngày: cô nói ngắn gọn sáng nay lớp làm gì, có gì mới, có ai đến thăm không.
• Khép lại: một bài hát hoặc một trò vận động nhỏ trước khi các bé đứng dậy chia nhóm.

Phần giới thiệu việc trong ngày tưởng là nhỏ nhưng có ích hơn ba mẹ nghĩ. Khi biết trước "sáng nay mình ra sân rồi mới vẽ", trẻ ít hỏi đi hỏi lại, ít phản kháng khi đến lúc chuyển việc. Trẻ nhỏ cảm thấy an toàn khi đoán được chuyện gì sắp đến.

Vòng tròn dài bao lâu thì vừa với từng tuổi

Không có con số chuẩn quốc gia cho độ dài vòng tròn. Bảng dưới là khoảng mà nhiều cô mầm non dùng làm điểm khởi đầu, sau đó điều chỉnh theo chính lớp mình. Dấu hiệu trong cột cuối quan trọng hơn con số.

Một vòng tròn kéo dài quá sức chịu ngồi của trẻ không dạy trẻ ngồi lâu hơn; nó chỉ dạy trẻ rằng vòng tròn là lúc khó chịu. Cô giỏi thường dừng khi lớp còn đang vui, để ngày mai trẻ muốn quay lại thảm.

Bé không chịu ngồi vào vòng thì sao

Ở lớp nào cũng có bé không chịu vào vòng, hoặc vào rồi lại bò ra. Cô thường không kéo bé vào bằng được. Với bé nhà trẻ, chuyện ngồi yên trong nhóm vốn chưa phải việc của tuổi này; bé đứng ở mép thảm nhìn vào, hay vừa nghe vừa xếp khối gỗ ở góc gần đó, cũng là đang tham gia theo cách của bé. Phần lớn sẽ tự nhích dần lại khi thấy các bạn vui.

Với bé lớn hơn, cô thử tìm xem điều gì khiến bé khó ngồi. Có bé cần cầm một vật nhỏ trong tay để giữ yên, có bé cần ngồi cạnh cô, có bé ngồi được nếu được giao một vai, như giữ chiếc chuông hay chuyền quả bóng. Có bé hôm ấy chỉ đơn giản là mệt hoặc chưa ăn sáng đủ. Ép ngồi bằng giọng nghiêm thường chỉ đổi lấy vài phút im lặng gượng gạo, còn lâu dài thì bé ghét vòng tròn hơn.

Nếu một bé không ngồi được trong nhóm suốt nhiều tuần, kể cả khi đã thử nhiều cách, cô sẽ trao đổi với ba mẹ để cùng quan sát thêm ở nhà. Đó là một cuộc trò chuyện về điều bé cần, không phải lời phàn nàn. Cách cô xử lý những lúc bé cưỡng lại quy tắc của lớp được kể kỹ hơn trong danh mục Kỷ luật mềm trong lớp.

Vòng tròn dạy trẻ những gì mà không cần một bài học

Nhìn từ ngoài, vòng tròn chỉ như vài bài hát và mấy câu chuyện vặt. Nhưng trong mười lăm phút ấy, trẻ tập một loạt việc mà người lớn tưởng là đương nhiên: chờ đến lượt mình nói, nghe bạn nói hết câu, nói đủ to để cả vòng nghe thấy, nhìn vào người đang nói. Trẻ cũng tập nhận ra người khác: bạn vắng hôm nay, bạn buồn vì bị ốm, bạn vui vì có em bé mới.

Vòng tròn còn là nơi trẻ đứng trước một nhóm lần đầu tiên trong đời. Một bé bốn tuổi kể "hôm qua con đi chợ với bà" trước hai mươi bạn là một việc can đảm. Lần đầu bé có thể chỉ thì thầm vào tai cô, cô nói lại giúp. Vài tháng sau bé tự nói. Không ai chấm điểm, không ai so sánh, nên đó là một chỗ an toàn để tập.

Với lớp song ngữ, vòng tròn thường có cả câu chào và bài hát bằng hai thứ tiếng, để trẻ nghe ngôn ngữ trong một tình huống thật. Bé nào muốn nói thì cô lắng nghe; bé nào chưa muốn nói thì cô gật đầu, không sao cả. Chuyện giữ tiếng Việt và đồng dao trong lớp được kể riêng ở danh mục Tiếng Việt và văn hoá Việt.

Những buổi vòng tròn không suôn sẻ

Không phải sáng nào vòng tròn cũng êm. Có hôm cả lớp vừa nghe tiếng máy cắt cỏ ngoài sân là không ai ngồi yên được nữa. Có hôm hai bé cãi nhau từ góc chơi mang luôn vào thảm. Có hôm trời mưa to, sấm làm vài bé nhỏ giật mình khóc. Những lúc ấy, cô giỏi không cố kéo cho bằng hết các phần đã định.

Thay vào đó, cô đổi hướng. Tiếng máy cắt cỏ thành đề tài: cả lớp ra cửa sổ nhìn, đoán xem cỏ cắt xong thì đi đâu. Hai bé đang giận nhau được ngồi cạnh cô, nói một câu về chuyện vừa rồi, rồi cả vòng chuyển sang bài hát. Hôm có sấm, vòng tròn ngắn lại, cô ôm bé sợ vào lòng và hát nhỏ hơn. Vòng tròn là cái khung để lớp tụ lại; nếu hôm nay lớp tụ lại bằng một con đường khác thì việc của nó vẫn xong.

Ba mẹ đôi khi nghe con kể "hôm nay vòng tròn không có gì". Thường đó là một buổi bị rút gọn vì lớp có chuyện. Đó không phải dấu hiệu lớp lơ là; đó là dấu hiệu cô đang đọc được lớp mình.

Hỏi con về vòng tròn thế nào để con kể nhiều hơn

Câu "hôm nay ở lớp con làm gì" thường chỉ nhận về chữ "chơi". Hỏi về vòng tròn cụ thể hơn sẽ dễ mở chuyện, vì đó là một khoảnh khắc chung mà bé nhớ rõ.

• "Sáng nay ở vòng tròn, bạn nào vắng?"
• "Hôm nay có bạn nào kể chuyện vui không? Bạn kể gì?"
• "Cô nói sáng nay cả lớp làm gì?"
• "Hôm nay con có được chuyền bóng hay giữ chuông không?"
• "Ở vòng tròn hát bài gì? Con hát lại cho mẹ nghe được không?"

Đừng ngạc nhiên nếu câu trả lời lộn xộn hoặc trộn chuyện hôm nay với chuyện tuần trước. Trẻ nhỏ chưa nhớ theo trình tự thời gian như người lớn. Điều đáng quý là bé muốn kể. Nếu một ngày bé nói "con không thích vòng tròn", đó là thông tin đáng chia sẻ với cô: có thể bé ngồi cạnh một bạn hay chọc, có thể vòng tròn dạo này dài quá.

Câu hỏi thường gặp

Con hay kể ở nhà rằng con không được nói ở vòng tròn, có đáng lo không?

Một vòng tròn mười lăm phút thường chỉ đủ cho vài bé kể chuyện, nên không phải ngày nào bé cũng tới lượt. Nếu bé thường xuyên buồn vì điều này, ba mẹ có thể kể với cô; cô sẽ để ý xoay vòng để mỗi bé đều có lượt trong tuần.

Bé nhà trẻ có cần ngồi vòng tròn không?

Bé nhà trẻ thường chỉ có một vòng tròn rất ngắn, đôi khi chỉ một bài hát chào nhau. Ngồi yên trong nhóm chưa phải kỹ năng của tuổi này, nên cô không đòi hỏi. Bé đứng nhìn hay chơi gần đó vẫn là đang làm quen với nhịp chung của lớp.

Đến lớp sau giờ vòng tròn thì bé có bị ảnh hưởng gì không?

Bé vẫn được đón vào lớp và tham gia việc chính. Nhưng bé lỡ phần cả lớp chào nhau và nghe về việc trong ngày, nên đôi khi bé bỡ ngỡ, chưa biết các bạn đang làm gì. Đến muộn thỉnh thoảng thì không sao, thường xuyên thì bé dễ thấy mình đứng ngoài nhóm.

Vòng tròn có phải là giờ học chữ, học số không?

Vòng tròn chủ yếu để gom lớp, chào nhau và trò chuyện. Đôi khi cô lồng vào một trò đếm bạn có mặt hay một bài đồng dao, nhưng đó là chơi chứ không phải giờ học bàn. Nội dung chính của buổi sáng diễn ra sau vòng tròn, trong giờ hoạt động.

Bé nói ở vòng tròn những chuyện riêng của nhà mình thì sao?

Trẻ nhỏ kể mọi thứ, kể cả chuyện ba mẹ cãi nhau hay nhà đang khó khăn. Cô nghe, đáp nhẹ nhàng và chuyển sang chuyện khác, không đem chuyện riêng của gia đình ra bàn trước lớp. Nếu điều bé kể cho thấy bé đang lo lắng, cô sẽ trao đổi riêng với ba mẹ.

Ở nhà có nên làm vòng tròn buổi sáng giống ở lớp không?

Không cần. Ở nhà, một bữa sáng có người ngồi cùng và trò chuyện vài câu về ngày hôm nay đã làm được việc tương tự. Điều có thể mượn từ vòng tròn là thói quen nói trước với con chuyện gì sắp diễn ra trong ngày.