Giờ đón trẻ buổi sáng ở lớp bán trú thường kéo dài khoảng một tiếng, từ 7 đến 8 giờ. Trong giờ đó cô đứng ở cửa đón từng bé một, nhìn nhanh sức khoẻ và tâm trạng, nhận lời dặn của ba mẹ, cho bé ăn sáng nóng rồi mời bé vào một góc chơi nhẹ cho tới khi cả lớp đông đủ. Đến trong khoảng đó và chào tạm biệt ngắn gọn, rõ ràng là cách giúp con bắt đầu ngày dễ nhất.
Bài này kể về giờ đầu ngày với một đứa trẻ đã quen trường. Những tuần đầu đi học, khi bé còn khóc mỗi sáng, là một câu chuyện riêng với cách làm riêng. Ở đây là nhịp thường ngày: chuyện gì diễn ra trong một tiếng ấy, vì sao cô làm như vậy, và ba mẹ góp phần thế nào để buổi sáng của con suôn sẻ.
Cô đứng ở cửa, và vì sao chỗ đứng đó quan trọng
Trong giờ đón, cô gần như không rời cửa lớp. Có bé chạy ào vào ôm cô. Có bé nép sau lưng mẹ, nhìn vào lớp rồi nhìn lên mẹ. Cô không hối. Bé sẵn sàng lúc nào thì vào lúc đó. Một cái gật đầu, một câu chào gọi đúng tên, đôi khi một câu hỏi nhỏ về chiếc dép mới hay con khủng long trên áo là đủ để bé bước qua ngưỡng cửa.
Chỗ đứng ở cửa không chỉ để chào. Đó là điểm bàn giao: từ giây phút ba mẹ buông tay con ở đây, trách nhiệm trông bé chuyển sang cô. Vì vậy cô cần nhìn thấy từng bé đến, biết ai đưa bé đến, và nhận lời dặn tận tai. Quy trình đón trả đúng người, giấy uỷ quyền khi người lạ đến đón thuộc về danh mục An toàn trong trường; ở giờ đón buổi sáng, điều cốt lõi chỉ là: mỗi đứa trẻ được trao tận tay một người lớn cụ thể, không đứa nào tự đi vào lớp một mình trong khi ba mẹ đã quay xe.
Cách đón này đòi lớp có đủ người. Khi cô chính đứng ở cửa, cần một người khác trong lớp trông các bé đã vào. Nếu chỉ có một cô, giờ đón buổi sáng dễ thành cảnh cô vừa chào bé mới vừa ngoái lại can hai bé đang giành nhau một chiếc xe đồ chơi. Đó là lý do nhiều trường xếp ca của cô và bảo mẫu sao cho đầu giờ sáng có thêm người.
Nhìn nhanh trong mười giây: cô để ý những gì
Vẻ mặt và năng lượng. Bé tươi tỉnh hay lừ đừ, có quầng mắt như mất ngủ, có dụi mắt liên tục. Một đứa trẻ thường hớn hở mà sáng nay im lặng là tín hiệu để cô để mắt kỹ hơn cả ngày.
Dấu hiệu sức khoẻ thấy được bằng mắt. Sốt nóng khi chạm tay, ho nhiều, chảy mũi xanh, nổi mẩn, mắt đỏ. Cô không chẩn đoán, nhưng thấy bất thường thì hỏi ngay ba mẹ trước khi ba mẹ rời đi, vì lúc đó còn kịp quyết định cho bé nghỉ hay đi khám.
Vết xước, vết bầm mới. Trẻ nhỏ va chạm nhiều, ở nhà cũng vậy. Hỏi nhẹ nhàng "hôm qua con té ở đâu vậy" và ghi lại giúp cả hai bên rõ ràng, tránh hiểu lầm khi buổi chiều ai đó phát hiện ra vết bầm mà không biết từ đâu.
Đồ mang theo. Thuốc cần uống, đồ thay, bình nước, món đồ chơi bé mang từ nhà. Thuốc thì phải có lời dặn rõ ràng của ba mẹ, ghi tên, liều và giờ; cô không cho bé uống thuốc chỉ dựa trên câu dặn vội ở cửa.
Lời dặn của ba mẹ. "Tối qua con ngủ muộn", "sáng nay con chưa đi tiêu", "chiều nay bà đón": những câu ngắn này giúp cô hiểu vì sao bé buồn ngủ sớm hay ăn ít, và tránh nhầm lẫn khi trả trẻ.
Bữa sáng ở trường: ăn nóng, ăn từ từ
Ở lớp bán trú, bữa sáng thường được dọn khoảng bảy giờ mười lăm: cháo, bún, phở, nui hoặc bánh mì, thay đổi theo ngày. Bé đến sớm thì ngồi vào bàn ăn luôn; bé đến muộn hơn một chút vẫn kịp nếu chưa quá tám giờ. Bữa sáng ở trường không chỉ để no bụng: nó cho bé một việc cụ thể để làm ngay khi vừa chia tay ba mẹ. Một đứa trẻ đang bận xúc thìa cháo thường quên mất cái bịn rịn lúc nãy.
Nhiều gia đình băn khoăn có nên cho con ăn sáng ở nhà rồi mới đi. Câu trả lời tuỳ nhịp nhà mình. Nếu bé dậy sớm và quen ăn ở nhà, ăn một ít ở nhà rồi ăn tiếp ở trường cũng được, miễn là ba mẹ báo cô để cô không ép bé ăn thêm. Điều cần tránh là cho bé ăn vội trên xe máy hay vừa đi vừa ăn: vừa dễ sặc, vừa khiến bé tới lớp với cái bụng lưng lửng.
Chuyện tập tự xúc, không ép ăn và làm quen món mới được kể kỹ trong danh mục Bữa ăn ở trường. Ở giờ đón, bữa sáng chủ yếu đóng vai một cây cầu: từ vòng tay ba mẹ sang bàn ăn cùng bạn, rồi từ bàn ăn sang góc chơi.
Góc chơi nhẹ trong lúc chờ cả lớp
Ăn sáng xong mà lớp chưa đủ, bé được chọn một góc chơi nhẹ: xếp hình, nặn đất, lật sách tranh, chơi với búp bê hay bộ nấu ăn đồ chơi. Đây là những việc bé có thể bắt đầu và dừng lúc nào cũng được, không cần cô hướng dẫn, nên phù hợp với khung giờ mà cứ vài phút lại có một bạn mới bước vào.
Cô cố ý không mở hoạt động chính trong giờ đón. Nếu bắt đầu một việc chung lúc bảy giờ rưỡi, những bé đến lúc tám giờ sẽ vào giữa chừng, lạc lõng, còn những bé đến sớm thì đã chán. Góc chơi nhẹ cho phép mỗi bé có một khởi đầu riêng, theo tốc độ riêng, trước khi cả lớp tụ lại ở vòng tròn buổi sáng.
Giờ này cũng là lúc cô có thể ngồi xuống với từng bé lâu hơn một chút: nghe bé kể chuyện tối qua đi ăn đám cưới, xem bé khoe vết muỗi đốt. Những câu chuyện nhỏ ấy là cách cô nắm được thế giới của từng bé, và là chất liệu cho những cuộc trò chuyện trong cả ngày.
Có một việc nhỏ khác cũng hay diễn ra trong lúc chờ: bé đến sớm được mời giúp cô vài việc vặt, như tưới chậu cây ở bậu cửa sổ, xếp lại rổ khối gỗ, trải tấm thảm cho vòng tròn. Bé được giao việc thường rất nghiêm túc với nó. Cảm giác "lớp này có phần của mình" bắt đầu từ những việc vặt như vậy, và nó giúp những bé hay lo lắng có một chỗ bám vào khi lớp còn vắng.
Ba kiểu chào tạm biệt và tác dụng của từng kiểu
Cách ba mẹ rời đi ảnh hưởng tới mười phút đầu tiên của bé ở lớp. Bảng dưới so sánh ba kiểu hay gặp ở cửa lớp mỗi sáng, dựa trên những gì cô quan sát được qua nhiều năm.
| Kiểu chào | Ba mẹ làm gì | Bé thường phản ứng thế nào |
|---|---|---|
| Ngắn và rõ | Ôm con, nói "mẹ đi làm, chiều mẹ đón", giao con cho cô rồi đi | Có thể mếu một chút, nhưng thường dịu lại sau vài phút khi vào bàn ăn hoặc góc chơi |
| Kéo dài | Đứng ở cửa dỗ mãi, quay lại ôm thêm lần nữa, rồi lần nữa | Bé hiểu rằng khóc thêm thì mẹ ở lại thêm, nên khóc to hơn và lâu hơn |
| Lẻn đi | Chờ lúc bé không để ý thì rời đi không chào | Lúc phát hiện, bé hoảng hơn; những ngày sau bé bám chặt hơn vì không biết lúc nào ba mẹ biến mất |
Kiểu thứ nhất không phải lạnh lùng. Nó cho bé một thông điệp rõ: ba mẹ đi, và ba mẹ sẽ quay lại. Một nghi thức nhỏ lặp lại mỗi sáng, như một cái ôm, một cái đập tay, một câu hẹn giống hệt nhau, giúp bé đoán trước được khoảnh khắc chia tay và vì thế ít sợ nó hơn. Nếu bé khóc nhiều sau khi ba mẹ đi, cô sẽ báo lại, nhưng đa phần những giọt nước mắt buổi sáng ngưng trước khi ba mẹ về tới chỗ làm.
Đến sớm, đến muộn: khung giờ nào hợp với con
Không có giờ đến lý tưởng chung cho mọi bé. Bé đến lúc bảy giờ có thời gian ăn sáng thong thả và chọn góc chơi khi lớp còn vắng, điều hợp với những bé nhút nhát, thích làm quen với lớp từ từ. Bé đến gần tám giờ thì bước vào một lớp đã đông, nhộn nhịp hơn, hợp với những bé thích không khí có bạn. Cả hai đều ổn.
Điều đáng để ý là đến sau giờ vòng tròn buổi sáng. Lúc đó cả lớp đã ngồi lại, đã chào nhau, đã nghe cô nói về việc trong ngày. Bé đến muộn phải vào lớp khi mọi người đã bắt đầu, nhiều bé thấy ngại, đứng ở cửa không chịu vào. Thỉnh thoảng một hôm đi khám bệnh hay kẹt xe thì không sao, cô sẽ đón và đưa bé hoà vào. Nhưng nếu đến muộn thành thói quen, bé thường xuyên lỡ phần mở đầu chung và khó cảm thấy mình thuộc về nhóm.
Với những gia đình đi làm xa, đưa con đến từ lúc cổng vừa mở là chuyện bình thường. Ba mẹ chỉ cần biết trường có người trông từ mấy giờ, và nói với cô nếu bé thường là một trong những bạn đến sớm nhất, để cô xếp người và xếp góc chơi phù hợp.
Một buổi sáng suôn sẻ bắt đầu từ tối hôm trước
Phần lớn buổi sáng khó khăn ở cửa lớp bắt nguồn từ chuyện ở nhà: ngủ muộn, dậy vội, quên đồ. Vài việc nhỏ dưới đây giúp cả nhà đỡ cuống.
- Chuẩn bị ba lô từ tối: đồ thay, bình nước, thuốc nếu có kèm lời dặn ghi rõ.
- Cho bé ngủ đúng giờ để sáng dậy không phải lay mãi; một đứa trẻ thiếu ngủ thường khóc dễ hơn khi chia tay.
- Dành dư mười phút buổi sáng để bé tự mang dép, tự đeo ba lô thay vì làm hộ trong vội vã.
- Trên đường đi, nói trước với bé về ngày hôm nay: "Hôm nay con ăn sáng ở trường, chiều ba đón".
- Tới cửa lớp, giao con tận tay cô, nói lời dặn ngắn gọn, chào theo nghi thức quen rồi đi.
- Nếu bé có chuyện bất thường ở nhà, như mất ngủ, vừa ốm dậy, nhà có em bé mới, báo cô ngay buổi sáng.
Không cần làm hoàn hảo cả sáu việc mỗi ngày. Chỉ cần nhịp buổi sáng ở nhà đủ đều để bé biết chuyện gì sắp đến, giờ đón ở trường sẽ nhẹ nhàng hơn nhiều. Những sáng tệ vẫn sẽ có, như hôm mưa to, hôm cả nhà ngủ quên. Hôm đó ba mẹ chỉ cần nói thật với cô một câu, để cô biết bé bắt đầu ngày trong tâm thế nào mà đón cho khéo.
Câu hỏi thường gặp
Bé đã quen trường mà tự nhiên khóc lại mỗi sáng thì sao?
Khóc trở lại sau một thời gian đã quen khá thường gặp, hay đến sau kỳ nghỉ dài, sau một lần ốm, khi nhà có thay đổi như chuyển nhà hay có em bé. Ba mẹ nên kể với cô những thay đổi đó, giữ cách chào ngắn gọn như cũ, và hỏi cô bé dịu lại sau bao lâu.
Ông bà đưa bé đi học thay ba mẹ có cần báo trước không?
Người đưa bé buổi sáng nên là người lớn mà cô đã biết mặt và đã có trong danh sách của lớp. Nếu đổi người đưa đón, ba mẹ nên báo trước để cô nhận được lời dặn đầy đủ và để buổi chiều không có nhầm lẫn về người đến đón.
Có nên cho bé mang đồ chơi từ nhà đến lớp không?
Một món đồ quen như con gấu nhỏ hay chiếc khăn có thể giúp bé chia tay dễ hơn, nhất là bé nhà trẻ. Nhưng đồ chơi quý hoặc nhiều chi tiết nhỏ dễ gây giành giật và mất mát. Ba mẹ nên hỏi cô lớp mình có quy ước gì, thường là để đồ quen ở ngăn riêng khi chơi chung.
Bé hơi sốt nhẹ buổi sáng có nên vẫn đưa đi học không?
Nếu bé sốt, cách an toàn là cho bé ở nhà theo dõi hoặc đi khám, vì trẻ đang sốt vừa mệt vừa có thể lây cho bạn. Khi đã đưa đến lớp, cô thấy bé nóng sẽ hỏi lại ba mẹ ngay ở cửa. Quy trình khi trẻ ốm giữa ngày được kể ở danh mục An toàn trong trường.
Ba mẹ có được vào lớp ngồi với con một lúc không?
Tuỳ quy định của từng trường và từng giai đoạn. Với trẻ đã quen lớp, ở lại lâu trong giờ đón thường làm bé khó chia tay hơn và làm các bé khác nhớ ba mẹ mình. Nếu muốn xem lớp sinh hoạt, ba mẹ nên hỏi nhà trường về những dịp phụ huynh được tham gia.