Ở trường mầm non, Trung thu thường kéo dài cả tuần trước rằm tháng Tám âm lịch: trẻ nghe chuyện chú Cuội, chị Hằng, làm đèn hay trang trí đèn theo sức của mình, bày mâm cỗ cùng cô, rồi vui đêm hội hoặc buổi phá cỗ có rước đèn và múa lân. Trẻ học được về trăng và mùa, tập làm đồ bằng tay, tập chờ và chia phần, và trải qua một ngày hội đông người có người lớn đỡ.
Với nhiều trẻ, Trung thu ở trường là lễ hội lớn đầu tiên trong đời mà trẻ được tham gia như một thành viên, không chỉ ngồi xem. Nhưng lễ hội cũng có tiếng trống to, đông người, nến và bánh ngọt. Bài này nói Trung thu được kể cho trẻ thế nào, một tuần trước rằm ở lớp ra sao, trẻ mỗi tuổi làm đèn đến đâu, đêm hội và buổi phá cỗ diễn ra thế nào, chuyện trẻ sợ múa lân, những điều an toàn cần để ý, và ba mẹ chuẩn bị gì cho con.
Trung thu là tết của ai, kể cho trẻ thế nào
Tết Trung thu rơi vào rằm tháng Tám âm lịch, giữa mùa thu, khi trăng được coi là tròn và đẹp nhất trong năm. Ở Việt Nam, từ lâu ngày này được dành nhiều cho trẻ em, nên người ta hay gọi là tết thiếu nhi hay tết trông trăng. Với trẻ mầm non, cô không cần giảng về lịch âm hay mùa vụ. Cô bắt đầu từ thứ trẻ nhìn thấy được: tối nay về nhà, con nhìn lên trời xem trăng hình gì, to hay nhỏ, tròn hay khuyết.
Rồi tới những câu chuyện. Chú Cuội ngồi dưới gốc cây đa trên cung trăng, chị Hằng sống trên trăng, những câu chuyện mà ông bà, ba mẹ của trẻ cũng từng nghe. Cô kể ngắn, chọn đoạn vui và đoạn có hình ảnh: cây đa, con trâu, chiếc đèn. Những câu hỏi của trẻ rất hay gặp là “Chú Cuội có thật không?”, “Sao chú không về được?”. Cô trả lời thật lòng rằng đây là chuyện người xưa kể khi nhìn lên trăng, và hỏi lại trẻ: con nhìn thấy gì trên mặt trăng?
Cách kể này làm Trung thu thành một trải nghiệm thật, nối với bầu trời đêm trẻ nhìn thấy mỗi tối, thay vì một danh sách tên gọi phải nhớ. Trẻ lớp lớn có thể được theo dõi trăng vài tối trước rằm, vẽ lại hình trăng mỗi tối, và tự thấy trăng tròn dần lên đúng như cô nói.
Một tuần trước rằm ở lớp
Mỗi trường có kế hoạch riêng, nhưng những hoạt động dưới đây thường gặp trong tuần Trung thu ở lớp mầm non.
- Kể chuyện và hát. Chuyện chú Cuội, chị Hằng, các bài hát thiếu nhi về rước đèn và trông trăng.
- Làm hoặc trang trí đèn. Mỗi trẻ làm phần vừa sức, cô làm phần cần dao kéo hay khung cứng.
- Làm quen với mâm cỗ. Trẻ được xem, ngửi, chạm vào bánh nướng, bánh dẻo, bưởi, hồng, na; có lớp cho trẻ tự xếp trái cây lên mâm.
- Làm mặt nạ giấy. Vẽ, tô, dán mặt nạ con vật hay ông Địa từ giấy bìa.
- Tập rước đèn trong sân. Đi thành hàng, cầm đèn, đọc hay hát theo nhịp. Đây là bài tập đi cùng nhau rất tốt cho trẻ nhỏ.
- Làm quen với tiếng trống. Nghe trống ở âm lượng nhỏ trước, gõ thử trống đồ chơi, để ngày hội không bị bất ngờ.
Hoạt động cuối thường bị quên nhưng lại giúp nhiều nhất cho những trẻ nhạy cảm với âm thanh. Một tuần làm quen với tiếng trống ở mức nhỏ giúp trẻ đỡ hoảng khi đội lân xuất hiện thật.
Làm đèn theo tuổi: trẻ làm phần nào, người lớn làm phần nào
Đèn ông sao, đèn cá chép, đèn lồng giấy là những chiếc đèn quen. Với trẻ mầm non, mục tiêu là trẻ thấy chiếc đèn có phần công của mình, không phải một chiếc đèn hoàn hảo.
| Độ tuổi | Trẻ làm | Người lớn làm | Trẻ học |
|---|---|---|---|
| Nhà trẻ | Dán miếng giấy màu, dán kim tuyến lên đèn đã có khung | Làm khung, gắn cán, gắn đèn | Vận động tay, nhận màu, niềm vui có đồ của mình |
| Mẫu giáo bé | Tô màu, dán giấy kính lên khung, chọn màu cho đèn | Cắt khung, dán các cạnh chắc | Phối hợp tay mắt, lựa chọn |
| Mẫu giáo nhỡ | Cắt theo đường thẳng, gấp giấy, dán theo mẫu, trang trí theo ý mình | Làm khung tre hay que, gắn đèn | Làm theo các bước, kiên nhẫn |
| Mẫu giáo lớn | Gấp đèn lồng giấy đơn giản, quấn giấy quanh khung, làm đuôi cá chép | Phần cần dao, khung chịu lực, nguồn sáng | Làm việc nhiều bước, tự hoàn thành sản phẩm |
Chiếc đèn làm ở lớp thường không đẹp bằng đèn mua, và điều đó không sao. Cô không làm lại đèn cho “đẹp” hơn. Trẻ nhận ra ngay đèn của mình, và chiếc đèn méo mó mang về nhà có giá trị với trẻ hơn bất kỳ đèn nào trong tiệm.
Đêm hội hay buổi sáng phá cỗ
Có trường tổ chức Trung thu vào buổi tối với rước đèn và ba mẹ cùng đến, có trường làm vào buổi sáng hay chiều trong giờ học. Với trẻ nhỏ, buổi trong giờ học thường dễ hơn: trẻ không phải thức khuya, không đông người lạ, và nhịp ngày vẫn gần như thường lệ. Buổi tối thì vui hơn vì có đèn thật sự sáng, nhưng trẻ dễ mệt và dễ quá tải.
Phá cỗ là phần trẻ chờ đợi nhất. Mâm cỗ được bày ra từ đầu buổi, trẻ được ngắm, kể tên các món, và chờ tới lúc cô cho cả lớp cùng chia. Chính phần chờ là một bài học nhỏ: bánh ở ngay trước mặt mà chưa được ăn. Lúc chia, cô cắt bánh thành miếng nhỏ, chia đều, và để trẻ mời nhau. Bưởi được bóc, có khi cô cùng trẻ xếp múi bưởi thành hình con vật như ông bà vẫn làm.
Thời lượng cũng cần tính theo tuổi. Một buổi Trung thu cho trẻ mầm non không nên kéo dài quá lâu: phần kể chuyện, rước đèn, xem múa và phá cỗ gói trong khoảng một đến hai giờ là vừa với sức chú ý của trẻ. Văn nghệ của các lớp, nếu có, nên ngắn và để trẻ hát những bài đã quen từ trong tuần, không phải một tiết mục phải tập dượt nhiều ngày. Trẻ đứng trên sân khấu mà quên lời cũng không sao; điều trẻ nhớ là đêm ấy có đèn, có bạn và có ba mẹ ngồi dưới vỗ tay.
Múa lân, nếu có, thường là đoạn cao trào. Ở miền Nam, lân hay đi kèm ông Địa bụng to cầm quạt, động tác vui nhộn, trẻ rất thích. Cô xếp trẻ ngồi thành hàng có khoảng cách với khu vực múa, và để những trẻ nhạy cảm ngồi ở hàng sau, cạnh cô.
Khi trẻ sợ múa lân và tiếng trống
Vì sao trẻ sợ. Đầu lân to, mắt chớp, miệng há, di chuyển nhanh và tiến lại gần, đi kèm tiếng trống, chiêng rất to. Với trẻ hai ba tuổi, đó là một sinh vật lạ đang lao tới. Sợ là phản ứng tự nhiên, không phải trẻ yếu bóng vía.
Báo trước và cho xem trước. Cô cho trẻ xem tranh hay đồ chơi đầu lân vài ngày trước, kể rằng bên trong là các anh đang múa. Nếu đội lân đồng ý, cho trẻ thấy các anh nhấc đầu lân lên trước khi bắt đầu.
Cho trẻ chọn khoảng cách. Trẻ sợ được ngồi xa, đứng sau cô, hoặc xem từ cửa lớp. Không ai bế trẻ đang khóc tiến lại gần lân để “cho quen”.
Che tai khi cần. Tiếng trống lân có thể rất to ở khoảng cách gần. Cho trẻ bịt tai bằng tay hay dùng chụp tai chống ồn là cách bảo vệ tai, không phải chiều trẻ.
Ở bên và gọi tên cảm xúc. “Con sợ tiếng trống to. Cô ở đây.” Khi đội lân đi rồi, cô nói chuyện lại với trẻ, và nhiều trẻ năm sau đã dám ngồi hàng đầu.
An toàn trong mùa Trung thu
Lễ hội của trẻ cần người lớn để ý nhiều hơn ngày thường. Những điểm dưới đây là việc chung của nhà trường và gia đình.
- Nến trong đèn giấy dễ cháy. Nhiều trường đã chuyển sang dùng đèn pin nhỏ hay đèn LED chạy pin cho trẻ cầm. Nếu dùng nến, chỉ thắp khi có người lớn cầm cùng, ở ngoài trời, tránh xa tóc và áo của trẻ.
- Pin cúc áo trong đèn đồ chơi rất nguy hiểm nếu trẻ nuốt phải. Kiểm nắp pin của đèn có vặn vít chắc chắn không, và cất pin thay ra ngoài tầm với của trẻ.
- Bánh trung thu nhiều đường và chất béo, có thể chứa trứng, sữa, các loại hạt. Trẻ có dị ứng thực phẩm cần được trường biết trước, và cô chuẩn bị phần riêng.
- Miếng nhỏ cho trẻ nhỏ. Bánh dẻo dính và hạt sen, hạt dưa trong nhân dễ gây hóc với trẻ nhà trẻ. Cắt nhỏ, cho ăn khi ngồi yên.
- Đông người lúc đón trả trẻ. Đêm hội có nhiều phụ huynh, trẻ dễ chạy lạc. Trường làm tốt có cách giao nhận trẻ rõ ràng, và ba mẹ nên dặn con đứng yên tại chỗ nếu không thấy người nhà.
- Mặt nạ che mắt. Mặt nạ làm hẹp tầm nhìn; trẻ đeo mặt nạ không nên chạy hay xuống cầu thang.
Những điều này không làm Trung thu kém vui. Chúng chỉ giúp cho câu chuyện trẻ kể lại về đêm hội là chuyện đèn và bánh, không phải chuyện một chiếc đèn cháy.
Ba mẹ chuẩn bị gì cho Trung thu ở trường
Phần chuẩn bị của gia đình thường ít, nhưng có vài việc làm cho con một ngày hội dễ chịu hơn.
- Hỏi cô lịch Trung thu của lớp: buổi nào, mấy giờ, ba mẹ có được dự không, có cần mang gì không.
- Nói chuyện trước với con về những gì sẽ có: đèn, bánh, có thể có lân và tiếng trống to.
- Báo trường nếu con dị ứng thực phẩm hay đang kiêng món nào, kể cả khi đã báo từ đầu năm.
- Nếu đêm hội vào buổi tối, cho con ngủ trưa đủ và ăn nhẹ trước khi đến.
- Cho con mặc đồ thoải mái, dễ vận động, không có tua rua hay vải dễ bắt lửa ở gần đèn.
- Khen chiếc đèn con làm, treo nó ở nhà, và hỏi con kể lại phần con đã làm.
Nếu gia đình muốn mua đèn cho con, nên chọn đèn chạy pin có nắp vặn vít, không quá nặng để con tự cầm. Và nếu con đã có đèn tự làm ở lớp, cứ để con cầm đèn của mình trong đêm hội. Với trẻ, đó là chiếc đèn quan trọng nhất.
Câu hỏi thường gặp
Trung thu ở trường mầm non thường tổ chức vào ngày nào?
Thường vào một ngày trong tuần trước hoặc đúng rằm tháng Tám âm lịch, tuỳ lịch của trường và ngày rằm rơi vào thứ mấy. Có trường làm trong giờ học, có trường làm buổi tối có phụ huynh. Ba mẹ nên hỏi cô hoặc xem thông báo của lớp để biết ngày giờ cụ thể.
Có cần mua đèn cho con mang lên lớp không?
Tuỳ trường. Nhiều lớp cho trẻ tự làm hoặc trang trí đèn ở lớp nên không cần mua. Nếu trường dặn mang đèn, nên chọn đèn nhẹ, chạy pin, nắp pin vặn vít chắc. Hạn chế đèn dùng nến cho trẻ nhỏ.
Con bị dị ứng trứng thì có ăn được bánh trung thu ở trường không?
Phần lớn bánh nướng và nhiều loại bánh dẻo có trứng hoặc thành phần từ trứng, nên con có thể không ăn được. Ba mẹ báo cô trước để lớp chuẩn bị phần riêng, như trái cây hay một món con ăn được, và để cô để ý khi cả lớp phá cỗ.
Trẻ dưới 2 tuổi có nên dự đêm hội Trung thu buổi tối không?
Có thể dự nếu ba mẹ đi cùng và sẵn sàng về sớm. Trẻ nhỏ dễ mệt và quá tải vì đông người, tiếng trống và ánh sáng. Một buổi phá cỗ ngắn trong giờ học thường hợp với trẻ nhà trẻ hơn đêm hội kéo dài.
Kể chuyện chú Cuội có làm trẻ tin vào điều không thật không?
Trẻ mầm non sống nhiều trong thế giới tưởng tượng, và đó là một phần bình thường của phát triển. Khi trẻ hỏi chú Cuội có thật không, người lớn có thể trả lời rằng đây là chuyện người xưa kể khi nhìn lên trăng, và hỏi con nhìn thấy gì. Như vậy trẻ được nghe chuyện mà vẫn tập phân biệt chuyện kể với điều thật.
Có cần cho con mặc trang phục đặc biệt trong ngày Trung thu?
Không bắt buộc, trừ khi trường có dặn. Trang phục nên thoải mái, dễ vận động, không có phụ kiện dài gần đèn. Một chiếc mặt nạ tự làm ở lớp thường đủ làm trẻ thấy mình đang dự hội.