Con ở trường mầm non gần mười tiếng mỗi ngày có quá dài không: nghiên cứu nói gì

Một ngày bán trú từ khoảng 7 giờ đến 17 giờ 30 là gần mười tiếng, tức phần lớn thời gian thức của một đứa trẻ mầm non trong ngày làm việc. Nghiên cứu ở nhiều nước cho thấy số giờ ở trường có liên hệ với một số khác biệt nhỏ về hành vi và mức căng thẳng của trẻ, nhưng chất lượng chăm sóc ở trường và quan hệ trong gia đình có ảnh hưởng lớn hơn số giờ. Với phần lớn gia đình đi làm, câu hỏi thực tế không phải "có nên gửi cả ngày không" mà là "một ngày dài như vậy được tổ chức thế nào để con chịu được".

Đây là nỗi băn khoăn mà hầu như phụ huynh đi làm nào cũng có, nhất là khi con mới hai, ba tuổi. Bài này đặt con số mười tiếng vào ngày của trẻ, tóm tắt những gì nghiên cứu nói một cách thận trọng, rồi nói về những yếu tố làm một ngày dài nhẹ hơn, ở trường và ở cách gia đình sắp xếp. Bài không nhằm khuyên gia đình nào nên làm gì; mỗi nhà có hoàn cảnh riêng.

Mười tiếng nằm ở đâu trong ngày của trẻ

Bảng dưới là một ví dụ giả định cho một bé bốn tuổi đi học bán trú, ngủ tối khoảng 21 giờ và dậy khoảng 6 giờ 30. Con số chỉ để hình dung tỉ lệ, mỗi nhà sẽ khác.

Trong ví dụ này, nếu trừ giấc trưa, bé có khoảng mười hai tiếng rưỡi thức mỗi ngày, trong đó khoảng tám tiếng rưỡi ở trường và chỉ khoảng bốn tiếng ở nhà, phần lớn là việc sinh hoạt. Nhìn như vậy, trường là nơi bé sống phần lớn ngày thức của mình. Điều đó không tốt cũng không xấu tự thân; nó chỉ cho thấy vì sao chất lượng của mười tiếng ấy quan trọng đến vậy.

Nghiên cứu nói gì về số giờ ở trường

Một trong những nghiên cứu lớn và được trích dẫn nhiều nhất về chủ đề này là Nghiên cứu về Chăm sóc Trẻ sớm và Phát triển Thanh thiếu niên của Viện Sức khoẻ Trẻ em và Phát triển Con người Hoa Kỳ (NICHD), bắt đầu năm 1991 và theo dõi hơn một nghìn ba trăm trẻ từ lúc sơ sinh. Các báo cáo của nhóm nghiên cứu, trong đó có một bài năm 2003, cho thấy trẻ có nhiều giờ ở cơ sở chăm sóc ngoài gia đình trong những năm đầu đời có xu hướng được người lớn đánh giá có nhiều hành vi khó, như cãi lại, gây gổ, hơn một chút khi vào mẫu giáo.

Nhưng chính các tác giả cũng nhấn mạnh mấy điều quan trọng. Mức khác biệt nhìn chung nhỏ, phần lớn trẻ vẫn nằm trong khoảng bình thường. Chất lượng chăm sóc, mức độ nhạy bén và ấm áp của người chăm, và đặc biệt là quan hệ trong gia đình có liên hệ với sự phát triển của trẻ mạnh hơn số giờ. Và đó là dữ liệu ở Hoa Kỳ, với hệ thống chăm sóc trẻ khác với Việt Nam, nên không thể chuyển nguyên vào hoàn cảnh ở đây.

Một hướng nghiên cứu khác đo hormone cortisol, một chỉ dấu sinh học của căng thẳng, trong nước bọt của trẻ. Bài tổng hợp của Vermeer và van IJzendoorn năm 2006 cho thấy ở nhiều trẻ, cortisol có xu hướng tăng dần trong ngày ở cơ sở chăm sóc trẻ, trong khi ở nhà thì thường giảm dần, và hiện tượng rõ hơn ở trẻ dưới ba tuổi. Ý nghĩa lâu dài của điều này còn được bàn luận, nhưng nó gợi ý rằng một ngày dài trong môi trường đông người là một việc tốn sức với trẻ nhỏ, và cách tổ chức ngày có ảnh hưởng.

Những yếu tố làm một ngày dài nhẹ hơn cho trẻ

Một người lớn ổn định. Trẻ chịu được một ngày dài tốt hơn khi có một cô quen thuộc, ít thay đổi, biết tên bé, biết bé thích gì, sợ gì. Đổi cô liên tục là thêm một gánh nặng cho trẻ.

Giấc trưa đủ và thật sự yên. Một phòng ngủ tối, mát, yên tĩnh cho phép trẻ nạp lại sức giữa ngày. Không có giấc trưa tốt, buổi chiều sẽ là chuỗi mệt mỏi.

Có những khoảng chơi tự do không bị thúc ép. Một ngày kín mít hoạt động có cô dẫn dắt làm trẻ mệt hơn một ngày có những khoảng tự chọn, tự nghỉ. Trẻ cần được chơi theo nhịp riêng.

Ít thời gian chờ đợi. Xếp hàng, ngồi chờ cả lớp xong, chờ đến lượt rửa tay: những khoảng chờ vô ích cộng lại thành một phần đáng kể của ngày và dễ sinh cáu kỉnh. Lớp tổ chức khéo là lớp rút ngắn được chúng.

Nhóm nhỏ và không gian đủ rộng. Ồn ào và đông đúc làm tăng căng thẳng. Những lớp chia được nhóm nhỏ, có góc yên tĩnh để trẻ lui vào khi cần, giúp trẻ đỡ quá tải.

Có chỗ cho cảm xúc. Một đứa trẻ được phép buồn, được ôm khi nhớ mẹ, được ngồi một mình một lúc khi mệt, sẽ đi qua một ngày dài dễ hơn một đứa trẻ phải luôn "ngoan".

Dấu hiệu ngày dài đang quá sức với con

Mỗi trẻ chịu đựng một ngày dài theo cách khác nhau. Có bé mười tiếng vẫn hớn hở lúc về, có bé từ ba giờ chiều đã ủ rũ. Ba mẹ là người nhìn thấy rõ nhất những dấu hiệu ở nhà: con ngủ gục trên xe về, cáu gắt và khóc vì chuyện rất nhỏ ngay khi về đến nhà, ăn tối rất ít, ngủ đêm hay giật mình hoặc khó vào giấc, sáng ra nhiều ngày liền không muốn đi học.

Một vài dấu hiệu như vậy thỉnh thoảng là chuyện bình thường, nhất là sau kỳ nghỉ, khi con vừa ốm dậy, hoặc khi trong nhà có thay đổi lớn. Điều đáng để ý là khi chúng kéo dài nhiều tuần. Lúc đó, nói chuyện với cô là bước đầu tiên: cô có thể kể bé ở lớp thế nào, buổi chiều có mệt không, giấc trưa có ngon không. Ghép thông tin của hai bên thường cho thấy vấn đề nằm ở đâu.

Cũng cần phân biệt mệt vì ngày dài với những chuyện khác, như bé có chuyện với bạn, bé sợ một hoạt động nào đó, bé đang ốm. Đổ hết cho "ở trường lâu quá" có khi bỏ qua một nguyên nhân cụ thể hơn mà cô và ba mẹ có thể cùng giải quyết.

Một số cách sắp xếp gia đình hay dùng

Không phải nhà nào cũng có lựa chọn. Nhưng với những gia đình có chút linh hoạt, các cách dưới đây thường được dùng để làm ngày của con ngắn lại hoặc nhẹ đi. Mỗi cách đều có cái được và cái mất.

Không có cách nào là đúng cho mọi nhà. Một gia đình mà ba mẹ đều làm ca dài, đưa con đi học từ bảy giờ và đón lúc năm giờ rưỡi, không có lỗi gì với con. Điều trẻ cần không phải là ít giờ ở trường bằng mọi giá, mà là những giờ ở trường đủ tốt và những giờ ở nhà đủ ấm.

Lớp học làm gì khi biết nhiều bé ở trường cả ngày

Một lớp bán trú biết rằng phần lớn trẻ sẽ ở đây từ sáng đến chiều thì phải tổ chức ngày khác với một lớp học vài tiếng. Những việc cần tập trung được dồn vào buổi sáng. Giấc trưa được bảo vệ, phòng ngủ được giữ yên, không bị cắt ngang bởi những việc khác. Buổi chiều nhẹ hơn, có giờ sân khi nắng dịu và có những khoảng chơi tự do dài.

Lớp cũng để ý đến những bé ở lại lâu nhất: không để bé ngồi chờ không việc gì làm, không để bé chuyển phòng liên tục, có một người lớn quen thuộc ở bên tới khi ba mẹ đến. Những điều này đã được kể trong các bài khác của danh mục Một ngày bán trú. Ở đây chỉ cần thấy chúng nối vào nhau thành một nguyên tắc: một ngày dài chịu được khi mỗi khung giờ khớp với sức của trẻ lúc đó.

Ở Ngôi Sao Toàn Cầu, nhịp ngày khoảng 7 giờ đến 17 giờ 30 được xếp theo đúng tinh thần ấy. Ba mẹ băn khoăn về một ngày dài của con nên mạnh dạn hỏi cô: con mệt nhất vào lúc nào trong ngày, cô làm gì lúc đó. Câu trả lời cụ thể là dấu hiệu lớp đang thật sự nhìn vào con.

Buổi tối sau một ngày dài: chuyển từ trường về nhà

Quãng ba, bốn tiếng buổi tối không nhiều, và thường bị lấp bởi tắm rửa, cơm nước. Nhiều ba mẹ cảm thấy có lỗi vì không có "thời gian chất lượng" với con. Nhưng với trẻ vừa qua một ngày dài ở trường, điều cần nhất thường không phải hoạt động gì đặc biệt, mà là được ở gần người thân trong một nhịp chậm, ít đòi hỏi.

Vài phút đầu khi gặp lại, như đã nói, con cần một cái ôm hơn là một câu hỏi. Trên đường về hoặc trong bữa tối, một câu hỏi cụ thể về ngày ở lớp mở ra câu chuyện. Còn lại, những việc thường ngày như cùng nấu cơm, cùng tắm, đọc một cuốn sách trước khi ngủ, tự chúng đã là thời gian bên nhau.

Điều có thể làm ngày hôm sau dễ hơn là giấc ngủ đêm. Một đứa trẻ đi học cả ngày mà ngủ tối muộn sẽ bắt đầu ngày mới với sức đã thiếu. Giữ giờ ngủ tối ổn định, đủ sớm để con có giấc ngủ đêm theo khuyến nghị cho tuổi của con, là một trong những cách hiệu quả nhất để một ngày bán trú dài trở nên vừa sức.

Câu hỏi thường gặp

Con hai tuổi đi học cả ngày có ảnh hưởng đến gắn bó với ba mẹ không?

Nghiên cứu NICHD không thấy việc đi gửi tự nó làm hỏng gắn bó giữa trẻ và mẹ ở đa số trẻ; sự nhạy bén và ấm áp của ba mẹ trong thời gian ở bên con mới là yếu tố quan trọng hơn. Ba mẹ vẫn là người quan trọng nhất của con, dù con ở trường cả ngày.

Có nên đón con sớm mỗi ngày dù phải về sớm làm việc ở nhà?

Nếu đón sớm khiến ba mẹ vừa trông con vừa phải làm việc, con có thể không được nhiều hơn so với chơi với bạn ở lớp. Đón sớm có ý nghĩa nhất khi thời gian đó thật sự dành cho con. Ba mẹ nên chọn cách phù hợp với hoàn cảnh, không cần ép mình theo một chuẩn nào.

Trẻ dưới ba tuổi có chịu được ngày dài như trẻ lớn không?

Trẻ dưới ba tuổi thường mệt hơn với một ngày dài trong môi trường đông người, nên lớp nhà trẻ cần nhịp linh hoạt hơn, ngủ đúng lúc buồn ngủ, nhóm nhỏ hơn. Một số gia đình chọn cho bé nhỏ về sớm hơn ở giai đoạn đầu; điều đó tuỳ hoàn cảnh và quy định của trường.

Chỉ số cortisol tăng ở trường có nghĩa là trẻ bị tổn hại không?

Không nên hiểu như vậy. Cortisol tăng cho thấy cơ thể trẻ đang huy động sức để đối phó với một môi trường nhiều kích thích. Ý nghĩa lâu dài còn được bàn luận, và mức tăng phụ thuộc nhiều vào chất lượng chăm sóc. Đó là lý do cách tổ chức ngày ở lớp quan trọng.

Ba mẹ cảm thấy có lỗi vì gửi con cả ngày thì nên nghĩ thế nào?

Cảm giác đó rất phổ biến ở phụ huynh đi làm. Nghiên cứu cho thấy chất lượng chăm sóc ở trường và quan hệ ấm áp ở nhà quan trọng hơn số giờ con ở trường. Chọn một nơi tốt cho con và giữ những giờ ở nhà ấm áp là điều ba mẹ đang làm được.

Làm sao biết lớp có tổ chức ngày dài hợp lý cho trẻ không?

Ba mẹ có thể hỏi cô về giấc trưa, giờ sân, khoảng chơi tự do, những lúc trẻ phải chờ và việc lớp làm với các bé về muộn. Câu trả lời có ví dụ cụ thể thường cho thấy lớp đang nghĩ về ngày từ phía trẻ, không chỉ theo thời khoá biểu.