Buổi trao đổi riêng với cô là cuộc nói chuyện ngắn, trong một khoảng thời gian hẹn trước, về riêng một đứa trẻ: con đang thế nào ở lớp, ở nhà ra sao, và hai bên cùng làm gì tiếp. Để buổi gặp có ích, ba mẹ nên hẹn trước, nói rõ muốn hỏi về chuyện gì, mang theo vài quan sát cụ thể ở nhà, và ra về với ít nhất một việc hai bên cùng thử.
Khác với họp phụ huynh, buổi gặp riêng là chỗ cô nói được thật về con mà không lo làm lộ thông tin trước các gia đình khác, và ba mẹ có thể kể những điều không tiện nói ở cửa lớp. Nhưng buổi gặp cũng dễ trôi qua mà không đi đến đâu: hai bên khen nhau vài câu, hỏi chung chung, rồi chào. Bài này đi qua cách chuẩn bị, cách mở đầu, cách nghe nhận xét và cách kết thúc để buổi gặp có một kết quả cụ thể.
Khi nào nên xin một buổi gặp riêng
Khi có một thay đổi kéo dài hơn một tuần. Con đang vui vẻ đi học bỗng khóc mỗi sáng, ăn ít hẳn, kể chuyện buồn về lớp, hay ngược lại cô ghi chép nhiều ngày liền về một hành vi mới. Một ngày khác thường là chuyện thường; một tuần thì đáng ngồi lại.
Khi cô gợi ý gặp. Cô ít khi xin gặp nếu không có điều muốn nói. Nhận lời sớm, đừng đợi đến khi có thời gian rảnh.
Khi gia đình có thay đổi lớn. Chuyển nhà, có em bé, ba mẹ đi xa, người thân ốm nặng. Nói với cô trong một buổi riêng giúp cô hiểu và để ý con kỹ hơn.
Khi ba mẹ có một nỗi lo về sự phát triển. Con nói ít so với các bạn, con không thích chơi với ai, con vận động vụng. Cô quan sát nhiều trẻ cùng tuổi mỗi ngày, nên có góc nhìn ba mẹ không có.
Trước một bước chuyển. Con sắp lên lớp mới, sắp đổi cô, sắp chuyển từ lớp nhà trẻ sang mẫu giáo, hoặc gia đình đang cân nhắc cho con nghỉ một thời gian. Một buổi gặp trước bước chuyển giúp cô chuẩn bị cho con, và giúp ba mẹ biết con đã sẵn sàng ở điểm nào, còn cần tập thêm điểm nào để bước sang chỗ mới nhẹ nhàng hơn.
Định kỳ, kể cả khi mọi thứ ổn. Một buổi giữa năm khi không có chuyện gì gấp thường là buổi nói chuyện thoải mái và có nhiều thông tin nhất, vì không ai phải phòng thủ.
Chuẩn bị trước buổi gặp
Phần chuẩn bị quyết định phần lớn chất lượng buổi gặp. Không cần nhiều, nhưng cần cụ thể.
- Hẹn giờ, nói trước chủ đề. “Em muốn xin cô vài phút nói về chuyện con hay khóc buổi sáng hai tuần nay.” Cô biết chủ đề sẽ xem lại ghi chép và quan sát con kỹ hơn trước buổi gặp.
- Ghi ra ba điều cụ thể ở nhà. Không phải “con dạo này khó tính”, mà là “từ thứ Hai tuần trước, con thức dậy hỏi hôm nay có phải đi học không, và đòi mang theo con gấu”.
- Ghi ra hai câu hỏi quan trọng nhất. Buổi gặp ngắn, nếu có mười câu thì đánh dấu hai câu phải được trả lời.
- Nghĩ trước xem mình mong gì. Muốn cô để ý thêm? Muốn biết cô đang làm gì? Muốn thử cùng một cách? Nói được điều mình mong giúp cô trả lời đúng.
- Thống nhất giữa ba và mẹ. Nếu cả hai cùng đi, thống nhất ai nói phần nào, tránh hai người nói hai ý trái nhau trước cô.
Nếu có giấy tờ liên quan, như phiếu khám, nhận xét của chuyên gia, hãy hỏi trước cô có cần xem không. Chỉ chia sẻ những gì giúp cô hỗ trợ con ở lớp; ba mẹ có quyền giữ phần còn lại.
Cũng nên mang theo một vài sản phẩm con làm ở nhà, như một bức vẽ hay một món đồ con tự xếp, nếu nó liên quan đến chuyện muốn hỏi. Đặt sản phẩm của con lên bàn giúp câu chuyện xoay quanh điều con làm được, và cô thường so được ngay với những gì con làm ở lớp.
Mở đầu và nghe nhận xét
Câu mở đầu tốt thường là một câu hỏi mở, để cô kể trước: “Cô thấy con mấy tuần nay ở lớp thế nào?”. Cách này cho cô cơ hội nói những điều cô quan sát được mà ba mẹ chưa biết, trước khi câu chuyện bị kéo về nỗi lo của nhà. Nhiều khi điều cô kể lại trả lời được luôn câu hỏi ba mẹ mang đến.
Khi nghe nhận xét, để ý phân biệt hai loại câu: câu mô tả và câu đánh giá. “Con thường ngồi một mình ở góc sách trong giờ chơi tự do” là mô tả. “Con hơi khép kín” là đánh giá. Câu mô tả cho biết chuyện gì xảy ra, câu đánh giá là cách cô hiểu chuyện đó. Nếu cô nói câu đánh giá, ba mẹ hỏi lại để nghe câu mô tả: “Cô thấy con khép kín ở những lúc nào ạ?”.
Đừng vội giải thích hay phản bác khi cô đang kể. Ghi lại, gật đầu, hỏi thêm. Giải thích về hoàn cảnh ở nhà có ích hơn khi cô đã kể xong, vì lúc đó hai bên cùng đặt hai mảnh ghép lên bàn.
Nếu nghe điều khó nghe, hít thở trước khi trả lời. Cô nói ra điều chưa ổn thường là vì cô quan tâm đến con, và cần sự hợp tác của nhà.
Biến nhận xét chung thành câu hỏi cụ thể
Nhận xét chung là điểm bắt đầu tốt, nhưng muốn làm được gì với nó thì cần hỏi tiếp cho cụ thể. Bảng sau là vài ví dụ.
| Cô nói | Ba mẹ hỏi tiếp | Vì sao nên hỏi |
|---|---|---|
| Con ngoan lắm | Có lúc nào trong ngày con thấy khó không? | Ngoan nói rất ít; mọi trẻ đều có lúc khó |
| Con hơi nhút nhát | Con thoải mái nhất khi ở cạnh ai, ở góc nào? | Biết chỗ con thoải mái để mở rộng dần từ đó |
| Con chưa tập trung | Con ngồi được lâu nhất ở hoạt động nào? | Tập trung khác nhau theo hoạt động |
| Con hay giành đồ | Thường xảy ra vào lúc nào, với món gì? | Thời điểm và món đồ gợi ý nguyên nhân |
| Con ăn kém | Con bỏ món gì, ăn được món gì? | Ăn kém thường là kén vài món |
| Con tiến bộ nhiều | Cô thấy con làm được gì mà đầu năm chưa làm được? | Biết điều để khen đúng và nối dài ở nhà |
Hỏi tiếp không phải là nghi ngờ cô. Đó là cách giúp cô lật lại trí nhớ về những lúc cụ thể, và giúp hai bên nói cùng một ngôn ngữ.
Kết thúc bằng một việc cụ thể
Một buổi trao đổi chỉ thật sự có ích khi cả hai bên ra về với một việc. Việc không cần lớn: cô thử cho con đến lớp sớm hơn mười phút để có thời gian với cô trước khi lớp đông; ba mẹ thử kể cho con nghe trước lịch ngày hôm sau vào buổi tối; cả hai cùng dùng một câu khi con giành đồ, như “con chờ bạn xong rồi đến lượt con”.
Việc tốt là việc đủ nhỏ để làm được ngay ngày mai, đủ rõ để biết mình đã làm hay chưa. “Cô quan tâm con hơn” hay “ở nhà dạy con mạnh dạn hơn” là mong muốn, chưa phải việc. Khi hai bên đặt việc, nên hỏi nhau một câu kiểm tra: ai làm, làm lúc nào, làm bằng câu nói hay hành động gì.
Hai bên cũng nên thống nhất khi nào nói lại với nhau về việc ấy. Hai tuần là khoảng thời gian thường đủ để thấy một thay đổi nhỏ có tác dụng hay không. Hẹn trước một tin nhắn sau hai tuần, hoặc một buổi gặp ngắn nữa.
Trước khi chào, nhắc lại trong một câu: “Vậy cô sẽ để ý con giờ chơi sân, em sẽ tập với con ở nhà câu xin lượt, hai tuần nữa mình nói lại.” Câu nhắc lại ấy giúp hai bên chắc là đã hiểu giống nhau. Nhiều hiểu lầm sau này bắt nguồn từ việc mỗi người ra về với một cách hiểu khác.
Khi ba mẹ và cô nhìn con khác nhau
Chuyện rất thường gặp là cô kể về một đứa trẻ mà ba mẹ thấy lạ: ở nhà con nói luôn miệng, ở lớp cô bảo con ít nói; ở nhà con ăn vạ suốt, ở lớp cô bảo con rất hợp tác. Cả hai bên đều không sai. Trẻ nhỏ cư xử khác nhau theo môi trường, theo người lớn bên cạnh, theo số bạn xung quanh. Một phòng ba mươi bé ồn ào khác hẳn phòng khách có mình con với mẹ.
Thay vì tranh xem ai đúng, hai bên nên coi sự khác biệt là thông tin. Con nói nhiều ở nhà mà ít nói ở lớp gợi ý rằng con có đủ vốn từ, nhưng còn ngại khi đông người; việc cần làm là giúp con thấy an toàn để nói ở lớp, không phải dạy thêm từ. Con ăn vạ ở nhà mà hợp tác ở lớp có thể vì lớp có nhịp rõ ràng, biết trước việc gì đến sau, còn ở nhà thì giờ giấc thay đổi theo người lớn. Nhìn như vậy, mỗi bên học được từ bên kia một điều.
Ba mẹ có thể hỏi: “Ở lớp có điều gì giúp con hợp tác như vậy, để nhà mình thử?”. Cô có thể hỏi: “Ở nhà con thích kể chuyện gì nhất, để cô gợi chuyện với con?”. Hai câu hỏi đó biến một điểm lệch thành một kế hoạch chung.
Những điều nên tránh trong buổi gặp
Vài điều dễ làm buổi gặp đi chệch hướng, dù ba mẹ không có ý xấu.
- So con mình với một bé khác cụ thể trong lớp. Cô không thể bàn về con nhà khác, và câu so sánh làm cô khó xử.
- Hỏi tên bé đã đánh hay cắn con mình. Cô có trách nhiệm giữ quyền riêng tư cho cả hai gia đình; ba mẹ nên hỏi về cách lớp xử lý.
- Nói chuyện trước mặt con. Trẻ nghe và hiểu nhiều hơn người lớn tưởng; nghe ba mẹ và cô bàn về “tật xấu” của mình làm con buồn và dễ tin rằng mình như vậy.
- Biến buổi gặp thành buổi khiếu nại. Nếu có chuyện cần góp ý nghiêm túc, nói rõ ngay từ đầu và có thể hẹn thêm người của ban giám hiệu.
- Gặp lúc cô đang trông trẻ. Hẹn vào giờ cô có người thay hoặc sau giờ trả trẻ, để cô có thể tập trung.
Nếu lỡ mắc một trong những điều trên, có thể nhắn cô một tin sau buổi gặp để nói lại cho rõ. Cô thường đánh giá cao phụ huynh biết nhìn lại.
Câu hỏi thường gặp
Một buổi trao đổi riêng thường kéo dài bao lâu?
Tuỳ trường và tuỳ chuyện, thường đủ để nói về một hai chủ đề chính. Ba mẹ nên hỏi cô có bao nhiêu thời gian ngay từ đầu, rồi đi vào câu quan trọng nhất trước. Nếu chưa xong, hẹn thêm một buổi thay vì kéo dài khi cô đang có việc.
Có nên mời cả ông bà cùng đi gặp cô không?
Nếu ông bà là người chăm con nhiều nhất và đưa đón hằng ngày, mời ông bà đi cùng có ích vì ông bà kể được nhiều điều. Nhưng nên thống nhất trước trong nhà, để buổi gặp không thành nơi người lớn bàn cãi với nhau về cách dạy cháu.
Cô nói con cần đi khám chuyên gia thì phải làm sao?
Cô không chẩn đoán được, nhưng cô quan sát nhiều trẻ nên nhận ra khi một trẻ khác lứa tuổi ở vài điểm. Hỏi cô đã thấy điều gì, trong bao lâu. Rồi đưa con đi khám bác sĩ nhi hoặc chuyên khoa phát triển để có đánh giá chuyên môn.
Nói chuyện qua điện thoại có thay được gặp trực tiếp không?
Thay được trong nhiều trường hợp, nhất là khi ba mẹ khó sắp xếp. Gặp trực tiếp có lợi vì cô có thể cho xem sản phẩm của con, góc chơi con thích. Cuộc gọi video là cách ở giữa nếu cô có thời gian và không ở trong lớp.
Nếu sau buổi gặp tình hình không khá hơn thì sao?
Nói lại với cô sau khoảng thời gian đã hẹn, cùng xem việc đã thử có làm đúng không và cần đổi gì. Nếu hai bên vẫn bế tắc, có thể xin thêm ý kiến của người phụ trách chuyên môn của trường, hoặc tìm đánh giá từ chuyên gia bên ngoài.
Có nên tặng quà cô khi xin gặp riêng không?
Không cần. Buổi gặp là một phần công việc của cô, không phải ân huệ. Một lời cảm ơn chân thành và việc làm đúng phần đã thống nhất là điều cô quý nhất. Nhiều trường cũng có quy định riêng về quà tặng, ba mẹ có thể hỏi.