Các ngày lễ trong năm học mầm non: trường thường tổ chức gì và trẻ học được gì

Trong một năm học, trường mầm non thường tổ chức khoảng mười dịp lễ: ngày hội bé đến trường đầu tháng Chín, Trung thu, ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10, ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, Tết Nguyên đán, ngày Quốc tế Phụ nữ 8/3, Giỗ Tổ Hùng Vương, ngày Quốc tế Thiếu nhi 1/6 và buổi chia tay lớp lớn cuối năm; trường song ngữ có thể thêm vài lễ quốc tế. Với trẻ, các ngày lễ là những mốc giúp trẻ cảm nhận thời gian trôi, là dịp làm đồ bằng tay, học lời cảm ơn và trải qua một ngày khác thường có người lớn đỡ.

Ba mẹ có con đi học năm đầu thường bất ngờ vì số ngày lễ, kèm theo những lời dặn mặc gì, mang gì, tập gì. Bài này đi qua một năm học theo các dịp lễ thường gặp, vì sao ngày lễ có ích với trẻ nhỏ, chuyện lễ Việt và lễ quốc tế ở trường song ngữ, khi nào ngày lễ thành áp lực, chuyện quà tặng cô, và những câu nên hỏi trường từ đầu năm.

Một năm học qua các dịp lễ

Lịch cụ thể mỗi trường mỗi khác, nhất là với các lễ theo lịch âm. Bảng dưới là các dịp thường gặp ở trường mầm non tại Việt Nam theo thứ tự trong năm học.

Ngày 1 tháng Sáu nhiều khi rơi vào kỳ nghỉ hè hay chương trình hè của trường, nên có trường làm ngày hội thiếu nhi gộp với buổi tổng kết cuối tháng Năm. Ba mẹ nên xem lịch năm học của trường từ đầu năm để biết sớm.

Ngày lễ giúp trẻ cảm nhận thời gian

Trẻ mầm non chưa hiểu tháng, năm theo nghĩa của người lớn. Câu “còn hai tháng nữa” gần như không mang nghĩa gì với trẻ bốn tuổi. Nhưng trẻ hiểu được chuỗi sự kiện: sau Trung thu là tới ngày tặng hoa cho cô, sau đó là Tết, rồi tới ngày con lên lớp lớn. Các ngày lễ giống như những cột mốc trên một con đường dài mà trẻ chưa nhìn thấy hết.

Các nghiên cứu về khái niệm thời gian ở trẻ cho thấy trẻ nhỏ thường dựa vào sự kiện quen thuộc để sắp xếp quá khứ và tương lai, trước khi dùng được lịch và đồng hồ. Vì vậy nhiều lớp mẫu giáo có một dải tranh dài trên tường, mỗi tranh là một dịp lễ đã qua, và trẻ tự chỉ ra “mình đang ở đây”. Đến cuối năm, dải tranh ấy là câu chuyện của cả lớp trong một năm.

Ngày lễ còn cho trẻ trải nghiệm sự lặp lại theo năm. Trẻ lớp lớn nhớ rằng năm ngoái mình cũng làm đèn Trung thu, nhưng năm nay làm được nhiều hơn. Cảm giác “mình đã lớn” ấy rõ nhất khi trẻ có một hoạt động quen để so sánh. Đây là lý do nên giữ các dịp lễ ổn định qua các năm, thay vì mỗi năm một kiểu mới.

Lễ Việt và lễ quốc tế ở trường song ngữ

Ở trường song ngữ, câu hỏi thường gặp là nên tổ chức bao nhiêu lễ quốc tế. Giáng sinh, Halloween, lễ Phục sinh là những lễ trẻ thấy nhiều qua sách tranh, phim hoạt hình và các trung tâm thương mại. Nhiều trường đưa một vài lễ trong số đó vào như một cách làm quen với văn hoá của ngôn ngữ trẻ đang học.

Điều đáng giữ là tỉ lệ và cách làm. Lễ của Việt Nam nên là xương sống của năm học, với thời lượng và sự chuẩn bị tương xứng: Trung thu, Tết, Giỗ Tổ được làm kỹ, có câu chuyện, có hoạt động bằng tay. Lễ quốc tế được giới thiệu nhẹ hơn, như một cửa sổ nhìn ra thế giới. Trẻ ở tuổi này đang hình thành cảm giác thuộc về, và cái nền văn hoá của gia đình, của nơi trẻ sống nên được đặt trước.

Cách làm cũng quan trọng. Một lễ quốc tế nên được giới thiệu với câu chuyện về nơi nó bắt đầu và ý nghĩa của nó, không chỉ là hoá trang và nhận kẹo. Với các gia đình không theo phong tục của một lễ nào đó, trường làm tốt luôn có lựa chọn cho trẻ tham gia ở mức gia đình thấy thoải mái. Phần giải thích sâu về văn hoá cho gia đình nước ngoài là một câu chuyện riêng, ở đây chỉ cần nhớ: trẻ nào cũng nên thấy lễ của nhà mình được tôn trọng ở trường.

Khi ngày lễ thành áp lực

Tập văn nghệ quá nhiều. Một tiết mục năm phút có thể kéo theo hai ba tuần tập, mỗi ngày lấy đi một phần giờ chơi. Trẻ mầm non học qua chơi; tập đi tập lại một bài múa cho đều là việc khó và ít ý nghĩa với tuổi này. Ba mẹ có quyền hỏi lớp dành bao nhiêu thời gian tập cho mỗi dịp lễ.

Trang phục đòi hỏi nhiều. Lời dặn “mặc áo dài đỏ”, “mặc đồ hoá trang” có thể làm gia đình phải mua đồ mới cho mỗi dịp. Trường làm tốt chấp nhận trẻ mặc đồ có sẵn ở nhà, chỉ cần màu gần giống hay một phụ kiện nhỏ.

Nhịp ngày bị đảo lộn liên tục. Tháng nào cũng có lễ, tuần nào cũng có chuẩn bị, thì nếp ăn ngủ, chơi học của trẻ dễ bị xáo trộn. Trẻ nhỏ cần sự đều đặn. Một số trường chọn làm kỹ vài dịp chính, các dịp khác chỉ có hoạt động nhỏ trong lớp.

Trẻ bị đặt vào sân khấu khi chưa sẵn sàng. Có trẻ sợ đứng trước đông người. Ép trẻ lên sân khấu dễ để lại một ký ức xấu về ngày lễ. Trẻ có thể đứng hàng sau, cầm đạo cụ, hay chỉ đứng cạnh cô.

Ngày lễ thành chuyện so sánh giữa các gia đình. Quà của ai to hơn, đồ của ai đẹp hơn, ba mẹ nhà ai đến dự. Khi điều đó xuất hiện, trẻ bắt đầu nhìn ngày lễ qua lăng kính hơn kém, điều không hợp với tuổi.

Buổi chia tay lớp lớn: dịp lễ cuối cùng của những năm mầm non

Với trẻ mẫu giáo lớn, dịp lễ cuối năm học không giống những dịp khác. Đây là lần đầu trẻ chia tay một nơi mình đã gắn bó nhiều năm, chia tay cô, và với nhiều trẻ, chia tay những người bạn sẽ sang trường khác. Trẻ năm sáu tuổi đã hiểu được rằng tháng sau mình sẽ không quay lại lớp này, và cảm xúc của trẻ lẫn lộn giữa háo hức lên lớp Một và buồn vì phải rời đi.

Một buổi chia tay tốt cho trẻ không gian để nói những cảm xúc ấy. Trong những tuần cuối, nhiều lớp cùng trẻ làm một cuốn sổ kỷ niệm với tranh vẽ của từng bạn, kể lại các dịp lễ đã qua trong năm, đi thăm các lớp nhỏ nơi mình từng học. Ngày chia tay có thể có một tiết mục ngắn, nhưng phần trẻ nhớ lâu nhất thường là lúc được ôm cô, được tặng bạn một bức tranh, được nghe cô nói một điều riêng về mình.

Ba mẹ giúp con bằng cách nói chuyện thật lòng về sự thay đổi sắp tới, cho con thời gian buồn, và nếu được, giữ liên lạc với một hai gia đình bạn thân để con biết tình bạn không mất đi chỉ vì đổi trường. Chuẩn bị cho con vào lớp Một là một chuyện riêng; ở đây, điều cần là để con khép lại những năm mầm non bằng một kỷ niệm ấm.

Quà tặng cô vào 20/10, 20/11 và 8/3

Ba ngày lễ trong năm học gắn với việc tặng quà cho cô: 20/10, 20/11 và 8/3. Phụ huynh hay băn khoăn nên tặng gì, bao nhiêu, có nên góp chung với lớp không. Trước hết, nhiều trường có quy định riêng về việc nhận quà, có trường không nhận quà cá nhân, có trường chỉ nhận quà chung của lớp. Ba mẹ nên hỏi nhà trường hoặc ban đại diện cha mẹ học sinh trước khi chuẩn bị.

Với trẻ, điều có giá trị giáo dục nhất là phần trẻ tự làm: một tấm thiệp con vẽ, một bông hoa giấy con gấp, một câu cảm ơn con nói. Ở lớp, cô thường cho trẻ làm thiệp tặng mẹ, tặng bà vào 20/10 và 8/3; vào 20/11, trẻ làm hoa và tập nói lời cảm ơn cô. Những món quà ấy dạy trẻ về lòng biết ơn bằng việc làm, không phải bằng giá trị của món đồ.

Nếu gia đình muốn tặng thêm, một món quà nhỏ, kèm tấm thiệp con tự làm, là đủ. Điều nên tránh là để trẻ thấy quà như một cách để được cô quan tâm hơn. Ở lớp mầm non, mọi trẻ cần cảm thấy được cô thương như nhau, dù nhà mình có quà hay không.

Câu nên hỏi trường từ đầu năm học

Đầu năm học là thời điểm tốt để hỏi về các dịp lễ, trước khi những lời dặn dồn dập tới.

• Trong năm học, lớp tổ chức những dịp lễ nào, dịp nào phụ huynh được mời dự?
• Mỗi dịp lễ lớp dành bao nhiêu thời gian chuẩn bị, có tập văn nghệ không, tập trong giờ nào?
• Trang phục ngày lễ có bắt buộc không, có thể mặc đồ có sẵn ở nhà không?
• Trường có quy định gì về quà tặng cô và các khoản đóng góp cho ngày lễ?
• Các lễ quốc tế, nếu có, được giới thiệu thế nào, gia đình có thể chọn cho con không tham gia phần nào không?
• Lịch nghỉ lễ, nghỉ Tết của năm học, có ngày nào trường trông trẻ thêm không?

Câu trả lời của trường cho ba mẹ biết nhiều hơn lịch ngày lễ. Nó cho thấy trường coi ngày lễ là dịp để trẻ học và vui, hay là dịp để trình diễn với phụ huynh. Một trường trả lời cụ thể, cởi mở về thời gian tập và khoản đóng góp thường cũng cởi mở ở những chuyện khác.

Câu hỏi thường gặp

Ngày hội bé đến trường khác lễ khai giảng của học sinh lớn thế nào?

Ở mầm non, buổi đầu năm thường được gọi là ngày hội bé đến trường, nhẹ nhàng hơn lễ khai giảng của học sinh phổ thông: ít phát biểu, nhiều hoạt động vui, có trò chơi, quà nhỏ và thời gian ngắn. Trẻ mới đi học năm đầu có thể chưa quen không khí đông người, nên ba mẹ đi cùng và giữ nhịp nhẹ nhàng.

Con 2 tuổi có cần tham gia đầy đủ các ngày lễ ở trường không?

Trẻ nhà trẻ tham gia ở mức nhẹ: làm một món đồ nhỏ, nghe một bài hát, ăn một miếng bánh. Không cần tập văn nghệ hay đứng trên sân khấu. Ba mẹ không cần lo nếu con chỉ đứng xem hoặc ngủ quên trong ngày lễ, đó là chuyện bình thường ở tuổi này.

Có nên xin cho con nghỉ học vào những ngày tập văn nghệ nhiều?

Thường không cần. Trước tiên ba mẹ nên trao đổi với cô về thời gian tập và cảm nhận của con. Nếu con thật sự mệt hay sợ, cô có thể cho con vai nhẹ hơn. Nghỉ học vì ngày lễ dễ làm con lỡ nhịp lớp và không được tham gia phần vui nhất của dịp đó.

Trường song ngữ tổ chức Halloween có phù hợp với trẻ nhỏ không?

Tuỳ cách làm. Với trẻ nhỏ, hoá trang thành con vật hay nhân vật dễ thương và nghe một câu chuyện ngắn thường không có vấn đề. Hình ảnh ma quái, đáng sợ thì không hợp. Ba mẹ nên hỏi trường cách tổ chức và có thể chọn trang phục nhẹ nhàng cho con.

Các khoản đóng góp cho ngày lễ có bắt buộc không?

Tuỳ quy định của từng trường và thoả thuận của ban đại diện cha mẹ học sinh. Ba mẹ có quyền hỏi rõ khoản đóng góp dùng vào việc gì, có tự nguyện không. Trẻ không nên bị đối xử khác đi vì gia đình có góp hay không, và trường làm tốt không để điều đó xảy ra.

Cuối năm lớp lớn có lễ ra trường, ba mẹ nên chuẩn bị gì?

Hỏi trường lịch buổi lễ, trang phục và phần ba mẹ được dự. Nói chuyện với con về việc sắp lên lớp Một, về các bạn sẽ đi trường khác. Buổi chia tay là dịp tốt để con nói lời cảm ơn cô, và để gia đình ghi lại một kỷ niệm đáng nhớ của những năm mầm non.