Trẻ mầm non dễ khó ở vào sáng thứ Hai, sau kỳ nghỉ dài hay sau một đợt ốm vì nhịp ăn ngủ ở nhà đã lệch khỏi nhịp lớp, và vì con vừa quen lại với việc có ba mẹ bên cạnh cả ngày. Để con quay lại nhẹ nhàng, nhà kéo dần giờ ngủ và giờ ăn về gần nhịp lớp một hai ngày trước, báo cô biết con vừa trải qua gì, còn lớp cho con vài ngày đầu nhẹ hơn.
Đây không phải chuyện làm quen đi học lần đầu, mà là chuyện của những đứa trẻ đã đi học quen rồi vẫn có những đợt chùng lại. Nhiều ba mẹ bối rối khi con đã vui vẻ đến lớp cả học kỳ, sau Tết bỗng khóc mỗi sáng như ngày đầu. Bài này giải thích vì sao những đợt như vậy xảy ra, phần việc của nhà và của lớp ở từng tình huống, và khi nào đó không chỉ là chuyện nhịp sinh hoạt.
Vì sao trẻ cần nhịp, và nhịp lệch thì chuyện gì xảy ra
Một ngày bán trú có nhịp khá đều: đến lớp, vòng tròn buổi sáng, hoạt động chính, ăn trưa, ngủ trưa, hoạt động chiều, chờ ba mẹ. Với trẻ nhỏ, nhịp đều không chỉ để tiện cho cô. Biết trước việc gì đến sau giúp trẻ cảm thấy an toàn, đỡ tốn sức cho việc đoán và chuẩn bị, và dành sức đó để chơi, để học. Các nghiên cứu về giấc ngủ ở trẻ nhỏ cũng cho thấy giờ ngủ đều đặn gắn với tâm trạng và khả năng tự điều chỉnh tốt hơn trong ngày.
Cuối tuần và kỳ nghỉ, nhịp ở nhà thường lỏng ra: ngủ muộn, dậy muộn, ăn theo giờ người lớn, nhiều thời gian bên ba mẹ, nhiều hoạt động mới như về quê, đi chơi. Không có gì sai trong đó; nghỉ ngơi là cần thiết. Nhưng khi quay lại lớp, đồng hồ sinh học của trẻ chưa kịp chỉnh. Bé dậy muộn thì đói muộn, đến trưa chưa buồn ngủ, chiều lại mệt rũ. Cộng thêm việc vừa có ba mẹ cả ngày, bé thấy lớp đòi hỏi nhiều hơn mọi khi.
Hiểu cơ chế này giúp ba mẹ bớt lo rằng con “thoái lui” hay lớp có vấn đề. Phần lớn trường hợp, con chỉ cần vài ngày để nhịp khớp lại.
Ba tình huống, ba cách chuẩn bị
Mỗi lần quay lại có đặc điểm riêng, nên phần chuẩn bị cũng khác nhau.
| Tình huống | Điều thường gặp ở trẻ | Phần của nhà | Phần của lớp |
|---|---|---|---|
| Sáng thứ Hai | Khó dậy, khóc lúc chia tay, ăn trưa kém | Giữ giờ ngủ tối Chủ nhật gần giờ ngày thường; kể trước lịch thứ Hai | Đón ấm, cho bé một việc quen để bắt đầu |
| Sau kỳ nghỉ dài như Tết, nghỉ hè | Như ngày đầu đi học, bám ba mẹ, có thể quên vài nếp tự phục vụ | Kéo giờ ngủ, giờ ăn về nhịp lớp vài ngày trước; nói chuyện về lớp, về bạn | Vài ngày đầu giảm hoạt động mới, ôn lại quy tắc lớp |
| Sau một đợt ốm | Mệt, ăn ít, dễ cáu, ngủ trưa nhiều hơn | Chờ con khoẻ hẳn theo hướng dẫn của bác sĩ; báo cô về thuốc và chế độ ăn | Theo dõi kỹ, cho nghỉ thêm khi bé mệt |
Cột “phần của nhà” và “phần của lớp” cần gặp nhau ở một điểm: thông tin. Cô biết con vừa về quê mười ngày, vừa khỏi ốm, vừa ngủ muộn cả tuần, thì đọc đúng những giọt nước mắt buổi sáng và không vội kết luận.
Một hai ngày trước khi quay lại lớp
Không cần chuẩn bị cầu kỳ. Vài việc nhỏ ở nhà trong một hai ngày trước làm buổi sáng đầu tiên nhẹ hơn rõ rệt.
- Đưa giờ ngủ tối và giờ dậy về gần nhịp ngày thường. Kéo dần, mỗi tối sớm hơn một chút, thay vì đột ngột bắt con ngủ sớm một tiếng.
- Ăn trưa gần giờ ăn ở lớp. Lớp thường ăn trưa vào khoảng 11 giờ đến 11 giờ rưỡi tuỳ lớp; nếu ở nhà con ăn muộn hơn nhiều, kéo dần về sớm hơn.
- Nói chuyện về lớp. Nhắc tên cô, tên bạn thân, góc chơi con thích. Xem lại vài ảnh lớp nếu có.
- Kể trước lịch buổi sáng. “Sáng mai mẹ đưa con đến lớp, con chào cô, chơi với bạn, ăn trưa, ngủ trưa, chiều mẹ đón.” Trẻ nhỏ yên tâm hơn khi biết trước.
- Soạn đồ cùng con. Cho con chọn bộ đồ dự phòng, gấp khăn, bỏ vào túi. Tự tay chuẩn bị giúp con có cảm giác mình đang sẵn sàng.
- Nhắn cho cô vài dòng. Con vừa đi đâu, ngủ dậy giờ nào dạo này, có gì mới. Cô sẽ đón con với thông tin đó trong đầu.
Nếu kỳ nghỉ có chuyện vui đặc biệt, như về quê thăm ông bà, cho con mang theo một món nhỏ như vỏ sò, chiếc lá, tấm ảnh để kể cho cô và bạn. Một món đồ để kể là một cây cầu nối từ nhà sang lớp.
Sáng đầu tiên: chia tay ngắn, đón đúng giờ
Buổi sáng đầu tiên sau kỳ nghỉ thường là buổi khó nhất. Con có thể khóc dù đã quen trường lâu. Điều giúp nhiều nhất là một màn chào ngắn và dứt khoát: ôm con, nói câu chào quen thuộc, nói khi nào sẽ đón, rồi trao con cho cô. Nán lại, quay vào nhiều lần, hay lén đi khi con không để ý đều làm con khó dịu hơn, vì con không biết điều gì sắp xảy ra.
Ở lớp, cô thường cho bé đang khó một việc quen để bắt đầu: tưới cây, xếp ghế, ngồi gần cô ở vòng tròn. Một việc có vai trò giúp bé chuyển sự chú ý khỏi cảm giác nhớ ba mẹ. Phần lớn trẻ dịu lại sau một khoảng ngắn khi ba mẹ đã đi khỏi, và cô có thể nhắn cho ba mẹ một dòng khi con đã ổn.
Buổi chiều, đón con đúng giờ đã hẹn, hoặc sớm hơn một chút trong vài ngày đầu nếu được. Lời hứa “chiều mẹ đón” được giữ đúng là điều xây lại lòng tin nhanh nhất. Về nhà, cho con một khoảng yên tĩnh, đừng hỏi dồn về chuyện ở lớp, và cho con ngủ sớm.
Sau một đợt ốm: khi nào đi học lại
Câu hỏi khó nhất sau một đợt ốm là con đã đủ khoẻ để quay lại lớp chưa. Bác sĩ của con là người hướng dẫn chính, nhất là với bệnh truyền nhiễm cần thời gian cách ly. Ngoài ra, phần lớn trường mầm non có quy định riêng về việc giữ trẻ ở nhà khi sốt, nôn, tiêu chảy hay phát ban, và thời gian cần hết triệu chứng trước khi quay lại. Ba mẹ nên nắm quy định này từ đầu năm.
Một gợi ý dễ dùng: con không chỉ hết triệu chứng, mà còn đủ sức theo một ngày bán trú gồm chơi, ăn và ngủ cùng các bạn. Một bé vừa hạ sốt sáng nay, còn mệt lả, đi học sẽ khó chịu cả ngày và có thể lây cho bạn. Ở nhà thêm một ngày thường là lựa chọn tốt hơn cho cả con và lớp.
Khi quay lại, báo cô rõ: con ốm gì, uống thuốc gì, có cần uống tiếp ở lớp không và trường cần giấy tờ gì để cô cho uống, con nên ăn gì hay kiêng gì theo lời bác sĩ. Báo cả chuyện ngủ: sau ốm, trẻ thường cần ngủ nhiều hơn, cô có thể cho con nằm sớm hơn hay ngủ lâu hơn.
Những sai lầm dễ mắc khi con quay lại khó khăn
Cho con nghỉ thêm vì con khóc. Nghỉ thêm vài ngày vì con khóc sau Tết thường làm lần quay lại sau còn khó hơn. Nếu con khoẻ, giữ con đi học đều, và cùng cô làm cho những ngày đầu nhẹ hơn.
Hứa thưởng lớn để con chịu đi. Một món quà mỗi sáng có thể có tác dụng vài hôm, rồi con đòi giá cao hơn. Thứ con cần là lịch rõ, chào ngắn, đón đúng hẹn.
Doạ con. Câu “không đi học thì cô không thương” hay “ở nhà mẹ đánh” làm con sợ cả lớp lẫn nhà. Nói về những điều con thích ở lớp hiệu quả hơn.
Đổi người đưa con quá nhiều lần. Trong những ngày đầu, giữ một người đưa quen thuộc giúp con có một mốc ổn định.
Không nói với cô. Cô chỉ thấy một đứa trẻ khóc mà không biết vì sao. Vài dòng thông tin thay đổi cả cách cô đón con.
Vài nếp nhỏ nên giống nhau ở nhà và ở lớp
Ngoài giờ ăn giờ ngủ, có những nếp nhỏ trong ngày mà nếu nhà và lớp làm giống nhau, con sẽ ít phải chuyển đổi hơn mỗi lần đi về. Đó là những việc lặp lại nhiều lần một ngày: rửa tay trước khi ăn, cất dép đúng chỗ, tự cởi áo khoác, dọn đồ chơi trước khi chuyển sang việc khác, câu chào khi đến và khi về. Ở lớp, cô dạy những nếp này hằng ngày; ở nhà, nếu người lớn làm thay con, con sẽ khó giữ.
Không cần biến nhà thành lớp học. Chỉ cần hỏi cô lớp đang tập những nếp nào và tập bằng câu gì, rồi ở nhà dùng lại cùng câu ấy. Một bài hát rửa tay lớp đang hát, một câu “đồ chơi về nhà” cô dùng khi dọn, khi được nghe ở cả hai nơi, trở thành tín hiệu quen thuộc giúp con làm theo dễ hơn.
Những nếp chung này đặc biệt có ích sau kỳ nghỉ, vì chúng là phần quen thuộc con mang theo khi quay lại. Con có thể nhớ ba mẹ, có thể mệt, nhưng khi nghe bài hát rửa tay quen, con biết mình đang ở đâu và việc gì tiếp theo.
Khi nào không chỉ là chuyện nhịp
Phần lớn những đợt chùng sau kỳ nghỉ dịu đi trong khoảng một hai tuần. Nếu sau thời gian đó con vẫn khóc nhiều, ngày càng sợ đến lớp, có những thay đổi lớn như ăn ngủ kém hẳn, tè dầm lại sau thời gian đã ổn, hay kể về một chuyện làm con sợ ở lớp, đó là lúc cần ngồi lại với cô thay vì tiếp tục chờ.
Có thể con gặp khó với một bạn, một hoạt động mới, một thay đổi ở lớp như đổi cô, đổi phòng. Cũng có thể có chuyện ở nhà mà người lớn chưa để ý, như ba mẹ bận hơn, có thành viên mới, có căng thẳng. Một buổi trao đổi riêng, với câu hỏi mở và ghi chép cụ thể của cả hai bên, thường làm rõ được nguyên nhân.
Nếu con kể về việc bị đối xử không đúng ở lớp, hay có dấu hiệu như vết thương không rõ lý do, đừng xem đó là chuyện nhịp sinh hoạt. Báo ngay cho ban giám hiệu và đề nghị nhà trường kiểm tra.
Câu hỏi thường gặp
Cuối tuần có nên giữ con ngủ đúng giờ như ngày thường không?
Không cần đúng tuyệt đối, nhưng giữ giờ ngủ tối và giờ dậy không lệch quá nhiều so với ngày thường giúp sáng thứ Hai nhẹ hơn. Ngủ trưa ở nhà cũng nên giữ gần giờ ngủ trưa của lớp, kể cả khi đi chơi.
Con khóc sau Tết bao lâu thì nên lo?
Nếu con khoẻ và mỗi ngày dịu nhanh hơn ngày trước, đó là đang quen lại. Khoảng một hai tuần là thường thấy. Nếu sau thời gian đó con không đỡ hoặc ngày càng sợ, hẹn cô một buổi trao đổi riêng để tìm hiểu nguyên nhân.
Có nên cho con nghỉ vào thứ Hai để dễ quay lại không?
Không nên biến thành thói quen. Nghỉ thứ Hai chỉ dời cái khó sang thứ Ba, và con lỡ những hoạt động mở đầu tuần. Giữ con đi học đều, chuẩn bị tốt vào tối Chủ nhật, thường là cách hiệu quả hơn.
Sau nghỉ hè con quên tự xúc ăn, quên báo đi vệ sinh, có sao không?
Chuyện này thường gặp sau kỳ nghỉ dài, khi ở nhà người lớn làm giúp nhiều hơn. Báo cô để lớp tập lại nhẹ nhàng. Phần lớn trẻ lấy lại các kỹ năng tự phục vụ nhanh khi quay về nếp lớp.
Con vừa khỏi ốm có nên mang thức ăn riêng lên lớp không?
Tuỳ quy định của trường và lời bác sĩ. Nếu bác sĩ dặn chế độ ăn riêng, báo trường để bếp và cô sắp xếp. Nhiều trường không nhận thức ăn mang từ nhà vì lý do an toàn thực phẩm, nên hỏi trước khi mang.
Đi du lịch nước ngoài về có cần báo trường gì không?
Nên báo cô về chuyến đi và những ngày lệch giờ do đổi múi giờ, vì con có thể buồn ngủ vào giờ lạ trong vài ngày. Nếu nhà trường hay cơ quan y tế có hướng dẫn riêng về sức khoẻ sau chuyến đi trong một giai đoạn dịch bệnh, làm theo hướng dẫn đó.